Jacek Leociak

Tekst wobec Zagłady. O relacjach z getta warszawskiego

Wysyłamy w ciągu 5 dni roboczych
Redirect to ibuk.pl
ISBN:
978-83-231-3214-1
Publication year:
2015
Pages number:
378
Nr wydania:
drugie
Typ okładki:
miękka
Format:
148 x 210 mm
Series:
res humanae
Publisher:
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

48,00 zł

miękka

Jacek Leociak

Tekst wobec Zagłady. O relacjach z getta warszawskiego

Kategoria produktu:

Autor bada dokumenty osobiste z getta warszawskiego (dzienniki, pamiętniki, zapiski kronikarskie, raporty) pisane tam i wtedy. Podejmuje – po raz pierwszy w takiej skali – analizę tych tekstów z perspektywy literaturoznawczej (przedstawia odmiany gatunkowe, formy i typy dyskursu, strategie opisu i opowiadania, sposoby kreacji podmiotu mówiącego).

Rozważania w tej książce wpisują się w ostatecznym rachunku w horyzont hermeneutyczny – próbę odczytania i zrozumienia ocalałych z getta zapisów doświadczenia Holocaustu.

Część pierwsza dotyczy specyfiki gatunkowej badanych tekstów, możliwych formuł ich opisu i sposobów ich lektury. Prezentuje też zbiorowy portret autorów oraz charakterystykę czasu i miejsca powstania zapisów, a także rekonstruuje materialną historię samych tekstów – reliktów Zagłady. Tę część kończy analiza motywacji pisania i ich kulturowych kontekstów, co prowadzi do postawienia zasadniczych pytań o możliwości i sposoby ekspresji doświadczenia Zagłady.

Na część drugą składają się trzy studia. Pierwsze studium dotyczy dwóch sposobów opowiadania gettowego doświadczenia – osobowego i bezosobowego. Drugie – miejsca i formy opisu w strukturze narracyjnej tekstu (chodzi o takie tematy, jak wizerunek postaci, śmierci i trupa). Trzecie – zajmuje się dyskursem religijnym w ocalałych zapisach z getta warszawskiego (Karol Rotgeber, rabin Szymon Huberban, rabin Kelmisz Klonimus Szapiro).

Wprowadzenie / 7

Część 1

Rozdział 1. Poszukiwanie formuły / 17

Rozdział 2. O autorach, miejscu i czasie / 39
Kto pisał / 40
Miejsce i okoliczności pisania / 58

Rozdział 3. Losy tekstów / 89

Rozdział 4. Dlaczego pisali? / 103
„Pisz! Zanotuj!” / 106
„Zaalarmować i wstrząsnąć sumieniem świata” / 110
„Dla przyszłego trybunału” – „dla zemsty” / 114
„Utrwalić ślad po sobie” / 120
Zakorzenienie w tradycji / 127

Część 2

Rozdział 1. Między osobowym a bezosobowym sposobem opowiadania / 141
Jakub – Hirszfeld – Lewin – Perechodnik / 144
Listy Żydów z Płońska / 153
Horowitz – Sznapman – Puterman / 161
Kula – Ringelblum – Landau / 167
Czerniaków / 171
Sprawozdania – raporty – opracowania / 181

Rozdział 2. Opisać getto / 187
Okno / 189
Ludzie / 203
Śmierć / 217
Trupy / 229
Podsumowanie / 266
O dyskursie religijnym / 270
Życie religijne pod okupacją / 271
Lamentacje Karola Rotgebera / 284
Martyrologium Rabina Szymona Huberbanda / 304
Kazania rabina Klonimusa Kelmisza Szapiro / 322

Podsumowanie / 333
Rotgeber / 338
Huberband / 339
Szapiro / 340
Zakończenie / 341
Literatura dokumentu osobistego warszawskiego getta / 347
Bibliografia / 355
Summary / 363
Indeks osobowy / 369

  • Andrzej Juchniewicz

    Prezentowana publikacja odznacza się niespotykanym kunsztem interpretacyjnym, który pozwala wydobyć z analizowanych tekstów wszelkie intertekstualne nawiązania i utajoną dialogiczność z innymi tekstami kultury, m.in. Biblią i Lamentacjami Jeremiasza. Leociak ujawnia również, że wiele klisz semantycznych i obrazowych pochodzi z „Boskiej Komedii” Dantego: Leon Najberg wspomina, że na Umschlagplatzu czuło się „przedsmak piekła” (s. 251), Sznapman widząc, co dzieje się na placu przeładunkowym, notował: „Dantejskie sceny działy się na Umschlagplatzu” (s. 251). Jednak poza tłumem, który w dziele Dantego stał się prefiguracją katuszy Żydów (szczególnie pierwszy i czwarty krąg piekła), gettowi diaryści widzieli jeszcze jedno nawiązanie do dantejskiej wizji piekła: trawiący ciała żar i chłód; koncepcja ta ma swój początek w pismach apokryficznych Starego Testamentu (Druga Księga Henocha) i jest zakorzeniona w tradycji średniowiecznej, ale także w dziejach późniejszych: u Szekspira („Miarka za miarkę”) oraz Miltona („Raj utracony”). Piekielne katusze pojawiają się w wielu relacjach i modelują wyobraźnię diarystów, są też jedynym znanym im kodem werbalizacji Zagłady, który przestaje funkcjonować jako atrybut literackości omawianych zapisów. Kolejne obrazy, jakie nasuwały się piszącym w członach porównawczych, to wizje apokaliptyczne (wymieszanie żywych i umarłych, chaos, bezład, makabra) oraz pozorne wskrzeszenie (s. 248-251). Leociak powróci do tego zagadnienia w kolejnej publikacji i zbierze szczegółowe relacje osób, którym udało się uniknąć śmierci w dole pełnym martwych ciał lub chwilowo przeżyć gazowanie w komorach gazowych; ich kondycję określić można jako „traumę wskrzeszenia”, na którą cierpi Łazarz z „Księgi apokryfów” (1932) Karela Čapka (Leociak 2009: 333-338). Fragment recenzji: (Nie)wyczerpane źródło traumy, http://artpapier.com/index.php?page=artykul&wydanie=317&artykul=5930&kat=15.

Write review

Write your own review

Captcha
  • Jacek Leociak

    Profesor zwyczajny w Instytucie Badań Literackich Pan, kierownik Zakładu Badań nad Literaturą Zagłady IBL PAN, członek-założyciel Centrum Badań nad Zagładą Żydów przy IFiS PAN, redaktor rocznika „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”. Opublikował: „Tekst wobec Zagłady. O relacjach z getta warszawskiego” (1997), „Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście” (wspólnie z Barbarą Engelking, 2001, Yale University Press 2009, wyd. rozszerzone i poprawione 2013), „Doświadczenia graniczne. Studia o dwudziestowiecznych formach reprezentacji” (2009), „Ratowanie, Opowieści Polaków i Żydów” (2010), „Spojrzenia na Warszawskie getto” (2011). Zajmuje się różnymi formami zapisu doświadczeń granicznych (w tym doświadczenia Zagłady).

Newsletter

If you are interested in receiving news from Wydawnictwo Naukowe UMK, please subscribe to our newsletter.

Dodano do koszyka:

Lorem ipsum