George Santayana

Rozum w zdrowym rozsądku

Wkrótce w sprzedaży
ISBN:
978-83-231-4812-8
Publication year:
2021
Pages number:
268
Nr wydania:
pierwsze
Typ okładki:
miękka
Format:
158 x 228 mm
Publisher:
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
eISBN:
978-83-231-4813-5
DOI:
https://doi.org/10.12775/978-83-231-4813-5

31,20 zł

miękka

George Santayana

Rozum w zdrowym rozsądku

Kategoria produktu:

Przekład i opracowanie – Adam Grzeliński i Krzysztof Wawrzonkowski

Niniejsza rozprawa George’a Santayany (1863–1952), należącego do najważniejszych amerykańskich filozofów XX wieku, stanowi pierwszą część cyklu The Life of Reason (1905–1906), jednego z dwóch, obok późniejszych Realms of Being (1927–1940), monumentalnych dzieł myśliciela. Na Życie Rozumu składają się tomy ukazujące przejawianie się rozumności w zdrowym rozsądku, społeczeństwie, religii, sztuce i nauce. […] Santayana stara się unikać metafizycznych skrajności materializmu i idealizmu i ujmuje ludzką rozumność jako efekt stopniowego rozwoju życia i zjawiającej się na pewnym jego etapie refleksyjności. „Życie Rozumu – pisze – to szczęśliwe zaślubiny dwóch elementów – impulsu i ideacji, które gdyby były całkowicie od siebie odseparowane, zrobiłyby z człowieka zwierzę lub szaleńca. Animal rationale powstało dzięki zespoleniu dwóch potworów. Stworzone jest z idei, które przestały być jedynie fantastyczne, i z działań, które przestały być bezcelowe”. Celem całego procesu jest pogodzenie tych dwóch porządków, co może nastąpić, gdy wszystkie działania człowieka staną się rozumne, a idee rozumu znajdą całkowite ucieleśnienie: gdy refleksja zostanie urzeczywistniona w działaniu, wszelkie działanie zaś przyniesie ze sobą szczęście, odnajdowane nie tylko w zaspokajaniu potrzeb witalnych, ale także w realizacji rozumnych ideałów. Taki stan byłby spełnieniem Życia Rozumu.

Ze Słowa od tłumaczy

Słowo od tłumaczy / 11

Wprowadzenie do Życia Rozumu / 15
Postęp mierzy się według stworzonego przez refleksję ideału – Refleksja, która jest skuteczna, jest rozumem – Życie Rozumu to nazwa wszelkiej praktycznej myśli i wszelkiego działania uzasadnionego owocami, które przynosi i które są dane świadomości – Jest kwintesencją sztuki – Ma ono naturalne podstawy, co pozwala je określić – Brak pożytku z nowożytnej filozofii – Pozytywizm nie stanowi pozytywnego ideału – Mityczny charakter filozofii chrześcijańskiej: przeinacza ona fakty i uwarunkowania – Liberalna teologia pełna przesądów wobec naturalnego świata – Myśl Greków bardziej rzetelna, gdy chodzi zarówno o fizykę, jak i o moralność – Heraklit i to, co bezpośrednie – Demokryt i to, co w naturalny sposób zrozumiałe – Sokrates i autonomia umysłu – Platon dał ideałowi pełny wyraz – Arystoteles dał mu naturalną podstawę – Filozofia jest więc kompletna, ale wymaga przeformułowania – Mity Platona zamiast fizyki – Arystotelejskie przyczyny celoweó Współczesna nauka może uniknąć takich wybiegów – Transcendentalizm prawdziwy, ale pozbawiony znaczenia – Czysto werbalna etyka – Spinoza i Życie Rozumu – Nowoczesne i klasyczne źródła inspiracji

Rozdział I. Narodziny rozumu / 43
Istnienie zawsze ma pewien porządek; zwiemy go chaosem, gdy nie daje się go pogodzić z jakimś wybranym przez nas dobrem – Absolutny porządek, czyli prawda, jest czymś statycznym, pozbawionym mocy, obojętnym – W doświadczeniu porządek jest relatywny w stosunku do dążeń, które określają moralny status wszystkich mocy – Odkryte uwarunkowania rozumu nie są jego początkiem – Pierwszy jest przepływ doznań – Życie utrwaleniem dążeń – Podstawowe dualności – Pierwsze poszukiwania. Instynkt jądrem rozumu – Lepsze i gorsze podstawowe kategorie

Rozdział II. Pierwsze kroki i pierwsze fluktuacje / 55
Marzenia przed myślami – Umysł wegetuje kontrolowany jedynie przez siły fizyczne – Wyłania się wewnętrzny porządek – Przyjemność samego istnienia – Przyjemność dobrem, ale nie dąży się do niej ani nie wspomina jej, chyba że zabarwi jakiś przedmiot – Podludzkie rozkosze – Życie zwierzęce – Rozpoznane na koniec przyczyny – Uwaga ukierunkowana bodźcami cielesnymi

Rozdział III. Odkrycie przedmiotów naturalnych / 69
Natura domem człowieka – Trudności w pojmowaniu natury – Transcendentalne wątpliwości – Myśl jest pewnym aspektem życia i ma przechodni charakter – Percepcja jest kumulatywna i syntetyczna – Nie potrzeba identycznego czynnika sprawczego – Przykład słońca – Jego pierwotnie boski charakter – Przeciwstawienie przyczyny i istoty – Zachłanność intelektu – Czy można poznać to, co transcendentne? – Czy można uchwycić to, co bezpośrednie? – Czy myśl jest pomostem pomiędzy jednym doznaniem a drugim? – „Mens naturaliter platonica” – Przypisanie rzeczom identyczności i niezależności

Rozdział IV. O pewnych krytykach tego odkrycia / 87
Psychologia jako rozpuszczalnik – Źle pojęta rola inteligencji – Wszelki krytycyzm jest dogmatyczny – Dobór hipotez – Krytycy to poprzebierani fanatycy – Nieuzasadniony sceptycyzm Hume’a – Kantowski substytut wiedzy – Fałszywa subiektywność przypisywana rozumowi – Chimeryczna rekonstrukcja – „Krytyka” jako słowo na temat architektury umysłu – Niespójności – Natura rzeczywistym system uwarunkowań – Sztuczny patos subiektywizmu – Berkeleyowska algebra percepcji – Horror fizyki – Moralna infantylność – Truizm i sofistyka – Rzeczywistość jest tym, co jako praktyczne stało się zrozumiałe – Próżne „rzeczywistości” i godne zaufania „fikcje” – Uwaga

Rozdział V. Unifikacja natury i odkrycie umysłu / 117
Słabość ujęcia natury przez człowieka – Jej jedność ma charakter idealny i daje się odkryć jedynie za pomocą stałej myśli – Umysł otrzeźwiającą pozostałością istnienia – Duchowy charakter umysłu – Zarówno hipostaza, jak i krytycyzm wymagają kontroli – Względna stałość przedmiotów i idei – Duch i rozsądek zyskują określenie poprzez odniesienie do natury – Niejasne pojęcia natury pociągają za sobą niejasne pojęcia ducha – Nauka redystrybuuje doznanie i ducha, będące życiem natury, ale im nie przeczy

Rozdział VI. Odkrycie innych umysłów / 133
Kolejnym tłem dla obecnego doświadczenia mogą być umysły innych – Krytyka dwóch tradycyjnych wyjaśnień owej koncepcji: analogii pomiędzy ciałami… – …oraz dramatycznego dialogu rozgrywającego się w duszy – Podmiot i przedmiot to terminy empiryczne, a nie transcendentalne – Przedmioty pierwotnie są przesiąknięte jakościami drugiego i trzeciego rzędu – Przeniesienie cech trzeciorzędnych – Hipotetyczny umysł składa się z trzeciorzędnych jakości postrzeganego ciała – „Żałosny błąd” czymś normalnym, a jednak w najzwyklejszy sposób błędnym – Przypadek, gdy nie stanowi to błędu – Wiedza odnosi zwycięstwo jedynie przypadkiem – Granice wglądu – Postrzeganie charakteru – Odgadnięte zachowanie, zignorowana świadomość – Niewiarygodna świadomość – Umysł metaforyczny – Podsumowanie

Rozdział VII. Zagęszczenia dyskursu i istnienia / 153
Tak zwane jakości abstrakcyjne są jakościami pierwotnymi – Jakości ogólne uprzednie w stosunku do poszczególnych rzeczy – W dyskursie takimi właśnie zagęszczeniami są uniwersalia – Podobne reakcje, połączone w jeden nawyk odtwarzania, rodzą ideę – Idee są idealne – Tak zwane abstrakcje to kompletne fakty – Rzeczy zagęszczeniami zagęszczeń – Idee są wcześniejsze w porządku poznania, rzeczy – w porządku natury – Kompromis Arystotelesa – Empiryczna stronniczość podkreśla styczność – Sztuczny rozwód logiki z praktyką – Ich wzajemne ograniczanie się – Racjonalistyczne samobójstwo – Wzajemnie dopełniający się charakter istoty i istnienia

Rozdział VIII. O względnej wartości rzeczy i idei / 173
Moralny ton poglądów wywodzący się z ich logicznej zasady – Zagęszczenia dyskursu wyrażają reakcje instynktowne – Podstawowy jest idealizm – Smutek naturalizmu – Dusza spokrewniona z tym, co wieczne i idealne – Jej brak doświadczenia – Spontaniczny platonizm – Jego absolutna wierność ideałowi – Równe prawa empiryzmu – Znaczenie logiki zależy od faktów… – …oraz od ich istnienia – Rozum i uległość – Dająca się zastosować myśl i rozjaśnione doświadczenie

Rozdział IX. Jak myśl może być praktyczna / 191
Funkcjonalne związki umysłu i ciała – Tworzą one jedno naturalne życie – Sztuczki, za pomocą których zostają one oddzielone od siebie – Świadomość wyraża witalną równowagę i uległość – Jej bezwartościowość jako przyczyna, a wartość jako wyraz – Pochód myśli jest automatyczny i dlatego wplątany w wydarzenia – Kontemplacyjna istota działania – Mechaniczna sprawczość czymś obcym dla samej istoty myślenia – Świadomość ma charakter transcendentalny… – …i transcendentny – Jest siedzibą wartości – Pozorna użyteczność bólu. Jego rzeczywista niemoc – Istniejąca już preformacja – Jej nieprzewidziane znaczenie – Doskonała funkcja nie jest nieświadoma – Pierwotna, nieokreślona etyka – Myśl entelechią bytu – Jej żywiołowość

Rozdział X. Miara wartości w refleksji / 217
Uczciwość hedonizmu – Niezbędne kwalifikacje – Osąd należy do woli – Niesprawiedliwość kryjąca się w reprezentacji – Estetyczne i spekulatywne okrucieństwo – Hipotetyczne wartości: ich niestałość – Metody kontroli – Przykład sławy – Nieproporcjonalnie duże zainteresowanie tym, co estetyczne – Irracjonalna wierność religii – Żałosne idealizacje – Nieunikniona impulsywność proroctw. Ich sprawdzianem poddany kontroli obecny ideał

Rozdział XI. Pewne abstrakcyjne uwarunkowania ideału / 235
Wynikiem ostateczny cel – Wymagania istotą ideałów – Dyscyplina woli. Wymagania stają się czymś praktycznym i spójnym – Naturalność ideału – Potrzeba jedności i ostateczności. Ideały bezprzedmiotowe – Darwin o zmyśle moralnym – Porównanie sumienia i rozumu – Rozum nie narzuca żadnej nowej ofiary – Dobra naturalne są osiągalne i zasadniczo zgodne – Harmonia – formalne i wewnętrzne dążenie rozumu

Rozdział XII. Zmienność i stałość natury ludzkiej / 247
Szanowana tradycja, zgodnie z którą ludzka natura jest niezmienna – Przeciwne poglądy. Ewolucja – Panteizm – Niestabilność ludzkiej egzystencji nie detronizuje jej ideałów – Filozofia absolutystyczna – ludzka i niepełna – Cała nauka wybawieniem chwilowych przemyśleń – Wszelka krytyka również – Początki nie są istotne – Funkcjonowanie ideałów – Można je przenosić na podobne istoty – Autorytet wewnętrzny – Rozum autonomiczny – Jego rozpowszechnienie – Naturalny dobór umysłów – Żywa stabilność – Ciągłość konieczna dla postępu – Granice zmienności. Duch dziedzictwa – Możliwość doskonalenia się – Natura i natura ludzka – Sformułowanie pojęcia ludzkiej natury – Jej konkretny opis przedmiotem kolejnych tomów

No reviews

At the moment there is no reviews for this book. You can write your own!!!

Write review

Write your own review

Captcha

Newsletter

If you are interested in receiving news from Wydawnictwo Naukowe UMK, please subscribe to our newsletter.

Dodano do koszyka:

Lorem ipsum