Krzysztof Konecki

Rok liturgiczny i Kalendarz w reformie Soboru Watykańskiego II

Nakład wyczerpany

Przekierowanie do ibuk.pl
ISBN:
978-83-231-2456-6
Rok wydania:
2010
Liczba stron:
290
Nr wydania:
pierwsze
Typ okładki:
miękka
Seria:
Scripta Theologica Thoruniensia
Wydawca:
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

46,00 zł

miękka

Krzysztof Konecki

Rok liturgiczny i Kalendarz w reformie Soboru Watykańskiego II

Kategoria produktu:

Sobór Watykański II podjął z trzeźwym realizmem tezę: Ecclesia semper reformanda. Soborowe dzieło odnowy samego siebie Kościół rozpoczął od prac nad reformą liturgii. Zostało ono zawarte i wyrażone w pierwszym dokumencie Vaticanum II, czyli w Konstytucji o świętej liturgii, Sacrosanctum Concilium, nazywanej prymicjami tegoż soboru. Jej uchwalenie było wydarzeniem bez precedensu i nie miało równego sobie w całej dotychczasowej historii Kościoła. Jeszcze nigdy dotąd żaden z soborów powszechnych nie zajął się liturgią ex professo i nie poświęcił jej oddzielnego dokumentu. Po raz pierwszy zdarzyło się, że sobór ekumeniczny ujął liturgię całościowo, wskazując na jej założenia biblijno-teologiczne, jak również na jej aspekty celebracyjne i duszpasterskie. Rozpoczęcie soborowych obrad od dyskusji nad dokumentem o liturgii jest faktem niezwykle wymownym. Z jednej strony świadczy to o znaczeniu i miejscu liturgii w całej działalności Kościoła, z drugiej zaś o potrzebie jej odnowy oraz o konieczności przystosowania jej formy do zmieniających się warunków życia i duchowych potrzeb współczesnego człowieka. Jednym z istotnych elementów, „segmentów”, soborowej odnowy liturgii, rozłożonej na lata, była reforma roku liturgicznego i Kalendarza rzymskiego, która dokonała się zgodnie z założeniami soborowej Konstytucji o liturgi .

Wykaz skrótów
Wstęp

Rozdział I
REDAKCJA ROKU I KALENDARZA LITURGICZNEGO W PRACACH SOBORU WATYKAŃSKIEGO II (1962-1965)
1.1. Prace Przygotowawczej Komisji Liturgicznej
1.2. Prace Soborowej Komisji Liturgicznej
1.3. Kształtowanie się kolejnych artykułów V rozdziału Konstytucji o liturgii
1.3.1. Natura roku liturgicznego
1.3.2. Reforma roku liturgicznego

Rozdział II
PRACE CONSILIUM NAD REEORMĄ ROKU LITURGICZNEGO I KALENDARZA RZYMSKIEGO (1965-1967)
2.1. Pierwsza relacja - V sesja plenarna (27 kwietnia 1965 r.)
2.2. Druga relacja -VI sesja plenarna (1 grudnia 1965 r.)
2.2.1. Projekt I- Schemata n. 109
2.2.2. Projekt II - Schemata n. 132
2.3. Trzecia relacja - VII sesja plenarna (12 października 1966 r.)
2.3.1. Projekt III - Schemata n. 138
2.3.2. Projekt IV - Schemata n. 154
2.3.3. Projekt V - Schemata n. 154, 9-Addenda
2.3.4. Projekt VI - Schemata n. 174
2.3.5. Projekt VII - Schemata n. 188
2.4. Czwarta relacja - VIII sesja plenarna (10-19 kwietnia 1967 r.)
2.4.1. Projekt VIII - Schemata n. 225
2.4.2. Projekt IX - Schemata n. 260

Rozdział III
CHRYSTOLOGICZNY WYMIAR ROKU LITURGICZNEGO (Proprium de Tempore)
3.1. Doroczna celebracja misterium paschalnego
3.1.1. Święta paschalne
3.1 1.1. Triduum Paschalne
3.1.1.2. Okres paschalny
3.2. Czas przygotowania do Paschy - okres Wielkiego Postu
3.2.1. Struktura i czas trwania
3.2.2. Charakter pokutny i chrzcielny
3.3. Cykl Objawienia
3.3.1. Czas Narodzenia Pańskiego
3.3.2. Czas Adwentu
3.4. Okres ,,w ciągu roku"
3.4.1. Rewaloryzacja niedzieli
3.4.2. Uroczystości Pańskie

Rozdział IV
ŚWIĘCI W CHRYSUJSOWEI TAJEMNICY PASCHALNEI (Proprium de Sanctis)
4.1. Zmniejszenie liczby świąt dewocyjnych
4.1.1. Święta Pańskie
4.1.2. Obchody maryjne
4.1.3. Świętego Józefa Robotnika
4.1.4. Świętych Aniołów
4.2. Kryteria zmian obchodów świętych
4.2.1. Problemy natury hagiograficznej z pozostaniem W Kalendarzu
4.2.2. Założyciele „tytułów" w Rzymie
4.2.3. Święci o charakterze lokalnym i szczególnym
4.2.3.1. Męczennicy nie-Rzymianie
4.2.3.2. Święci nie-męczennicy
4.2.4. Święci papieże
4.2.5. Starożytni męczennicy rzymscy
4.2.6. Wybór świętych ważniejszych
4.3. Ustalenie terminu obchodu
4.4. Zmiana tytułów świętych
4.5. Uniwersalizm Kalendarza
4.5.1. Wykaz chronologiczny świętych
4.5.2. Wykaz geograficzny świętych

Rozdział V
ZMIANA GRADACJI DNI LITURGICZNYCH
5.1. Prace redakcyjne
5.2. Stan gradacji i sposób celebracji W nowym Kalendarzu
5.2.1. Uroczystości
5.2.2. Święta
5.2.3. Wspomnienia obowiązkowe
5.2.4. Wspomnienia dowolne

Rozdział VI
ZATWIERDZENIE I OGŁOSZENIE ZREFORMOWANEGO KALENDARZA
6.1. Stanowisko Kuru Rzymskie
6.2. Ustalenia Komisji Mieszanej
6.3. Aprobata i ogłoszenie Kalendarza rzymskiego
6.4. Reakcje na ogłoszenie Kalendarza
6.5. Ponowne zmiany

Zakończenie
Bibliografia
Riassunto

ANEKSY
Aneks 1. Komentarz historyczny do zreformowanego rzymskiego Kalendarza powszechnego
Aneks 2. Zmiany naniesione do Kalendarza
Aneks 3. Alfabetyczny wykaz świętych w nowym Kalendarzu
  • Bartłomiej K. Krzych

    Nakładem Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika opublikowany został dwunasty zeszyt serii „Scripta Theologica Thoruniensia”, który stanowi rozprawa naukowa ks. Krzysztofa Koneckiego pt. „Rok liturgiczny i Kalendarz w reformie Soboru Watykańskiego II”. Obok książki Doroty Zalewskiej pt. „Reforma liturgii? Służba Boża w myśli teologicznej Josepha Ratzingera", jest to druga publikacja wydana przy kopernikańskim uniwersytecie w Toruniu, w której podjęty został temat reformy liturgicznej sprzed kilkudziesięciu lat. Na początku chciałbym zaznaczyć, że, podobnie jak wcześniej omawiana publikacja z serii „Scripta Theologica Thoruniensia”, książka, od strony edytorskiej, prezentuje się bardzo schludnie i zachęca by wziąć ją do ręki. Autorem książki jest ks. Krzysztof Konecki, absolwent słynnych uczelni rzymskich, „Anzelmianum” i „Urbanianum”, a także konsultor Komisji Episkopatu Polski ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów (większy biogram znaleźć można na ostatniej stronie okładki). Ks. Konecki od pewnego już czasu zajmował się kwestią reformy roku i kalendarza liturgicznego dokonanej po ostatnim soborze (zwieńczeniem tej pracy jest omawiana książka, wcześniej zaś ks. Konecki opublikował m. in. artykuły: Posoborowa reforma Kalendarza rzymskiego. Wybrane kwestie redakcyjne [Roczniki liturgiczne 1 (2009), s. 193-205], czy: Święta dewocyjne w Kalendarzu rzymskim z 1969 r. Kwestie redakcyjne [w: In persona Christi, t. 1, Lublin 2009, 1023-1032]). Praca podzielona jest na sześć zasadniczych części, w których kolejno omówione są kwestie takie jak: redakcja roku i kalendarza liturgicznego w czasie Soboru Watykańskiego II; prace komisji consilium nad reformą roku i kalendarza liturgicznego; reforma proprium de Tempore; reforma proprium de Sanctis; zmiana gradacji dni liturgicznych; ostatnie prace i ogłoszenie nowego kalendarza liturgicznego. Oprócz tego, jako aneks, dołączone są trzy krótkie opracowania: „Komentarz historyczny do zreformowanego Kalendarza powszechnego”; „Zmiany naniesione do Kalendarza”; „Alfabetyczny wykaz świętych w nowym Kalendarzu”. W pierwszym podane są krótko i chronologicznie (od stycznia do grudnia) najważniejsze informacje dotyczące ustanowienia kolejnych świąt i wspomnień, z uwzględnieniem innych tradycji liturgicznych i podaniem skrótowych życiorysów danych świętych. W drugim autor opisuje wszystkie zmiany, które zostały wprowadzone w związku z reformą Kalendarza liturgicznego, rozpoczynając i kończąc na oktawie Bożego Narodzenia (podobnie jak wcześniej: od stycznia do grudnia). Ostatnia część, jak sama nazwa wskazuje, jest alfabetycznym wykazem wszystkich świętych, którzy występują we wzorcowym wydaniu Kalendarza rzymskiego dla zwyczajnej formy rytu rzymskiego. Dla omawianej pracy „punktem wyjścia była analiza dokumentów (tekstów soborowych, schematów redakcyjnych, ksiąg liturgicznych), których przebadanie i umieszczenie w szerszym kontekście liturgiczno – teologicznym pozwoliło na syntetyczne ujęcie najważniejszych zagadnień związanych z reformą roku liturgicznego i Kalendarza świętych” (wstęp). Autor przebadał i przeanalizował wiele akt i dokumentów znajdujących się w archiwum watykańskiej Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, dzięki czemu reforma roku i Kalendarza liturgicznego ukazana jest przede wszystkim „od kuchni”. Na wstępnie autor pisze: „Rozpoczęcie soborowych obrad od dyskusji nad dokumentem o liturgii jest faktem niezwykle wymownym” (powołuje się on tutaj na na A. Alsteensa). Wypowiedź ta wpisuje się w nieco stereotypowe ujęcie obrad Ojców soborowych. Jak wykazuje o. Raplh Wiltgen SVD w swej głośnej książce „Ren wpada do Tybru. Historia Soboru Watykańskiego II", naoczny świadek i kronikarz obrad ostatniego soboru, Konstytucja o Liturgii została wzięta pierwsza pod warsztat obrad, ponieważ w kwestii liturgii nie spodziewano się wielu zmian, a samą dyskusję traktowano jako wstęp i swego rodzaju „badanie terenu” przed rozpoczęciem obrad, w których Ojcowie soborowi mieli się pochylić nad kwestiami bardziej naglącymi. Szczególnie mocno wskazuje na to fakt przeprowadzonych w niespełna dziesięć lat wcześniej reform liturgicznych przez Piusa XII, czy opublikowanie nowej edycji Mszału Rzymskiego przez bł. Jana XXIII w 1962 r., a więc tuż przed samym otwarciem Soboru Watykańskiego II. W kolejnym akapicie ks. Konecki stwierdza: „Jednym z istotnych elementów, ‘segmentów’, soborowej odnowy liturgii, rozłożonej na lata, była reforma roku liturgicznego i Kalendarza rzymskiego, która dokonała się zgodnie z założeniami soborowej Konstytucji o liturgii”. Z tym zdaniem można polemizować, co wiele osób już czyni (m. in. zmarły już ks. Klaus Gamber, czy znany ks. Nicola Bux), wykazując, że reformy liturgiczne, dokonane po Soborze Watykańskim II, często nie odnoszą się do wskazań Konstytucji o liturgii, a nawet, że w niektórych punktach są one z nią sprzeczne. Jako przykład można podać usunięcie okresu Przedpościa, który był wprowadzeniem do Wielkiego Postu, który z kolei pozwolił się przygotować do dnia, w których zmartwychwstał Jezus Chrystus. Można powiedzieć, że zabieg ten był sprzeczny z duchem rzymskiej tradycji, która cechuje się tym, że powoli wprowadzani jesteśmy do największych uroczystości, a szczególnie do Wielkanocy. W ostatnim akapicie wstępu ks. Konecki pisze, że: „Zakres i ranga podjętych decyzji oraz rozstrzygnięć w tej materii wywoływały krytykę i protesty niektórych wiernych, a niekiedy, z racji nienależytego zrozumienia zasad i norm tej odnowy liturgicznej, rodziły nawet zaniepokojenie”. Dziś możemy uznać, że obawy te były i są uzasadnione. Wciąż bez jednoznacznej odpowiedzi pozostaje pytanie, czy grupa ekspertów i naukowców może stworzyć w kilka lat „prawdziwy” i rzeczywiście odnowiony kalendarz liturgiczny, zapominając jednocześnie o tym, który funkcjonował w Kościele (z mniejszymi, bądź większymi modyfikacjami, dokonanymi szczególnie przez św. Piusa X i Piusa XII) przez niemal pół tysiąclecia? (Dawny kalendarz był punktem wyjścia.) Dziś w Kościele rzymskim obowiązują dwa Kalendarze: ten zreformowany oraz ten, który przepisany jest dla nadzwyczajnej formy obrządku łacińskiego – sytuacja ta ma miejsce od lipca 2007 roku, kiedy to Ojciec Święty Benedykt XVI opublikował swe słynne już motu ptoptio Summorum Pontificum i towarzyszący mu list, w którym napisał iż oba Mszały (a więc i także Kalendarze liturgiczne) mogą się wzajemnie wzbogacać, co może znaczyć iż w przyszłości doczekamy się ujednoliconego Mszału i Kalendarza. Sama treść książki jest obszerną kroniką wydarzeń, które złożyły się na pracę mającą na celu opracowanie nowego Kalendarza liturgicznego. Autor, obok wielu zestawień, podaje nam oryginalne teksty V rozdziału Konstytucji o Liturgii (traktującego o roku i Kalendarzu kościelnym) - m. in. wersje pierwotne, poddawane pod osąd i uwagi Ojców soborowych – czy tabelę będącą wykazem projektów Kalendarza rzymskiego. Opisane zostały także reakcje na kolejne postulaty, czy samo ogłoszenie nowego kalendarza (o czym nieco wyżej). Całość głównego trzonu publikacji (rozdziały od I – VI) jest bogatą kroniką i zapisem zdarzeń, dyskusji, głosowań, które musiały się odbyć, niczym, w dniu 21 marca 1969 r., Kongregacja Obrzędów ogłosiła nowy Kalendarz liturgiczny (zaczął on obowiązywać od dnia 1 stycznia 1970 roku). Ks. Konecki opisując swoją pracę pisze tak: „Na podstawie dokumentów Stolicy Apostolskiej, archiwalnych materiałów Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów i innych źródeł historyczno – liturgicznych oraz łacińskiej edycji Calendarium Romanum starano się ukazać przebieg i charakter prac redakcyjnych związanych z reformą okresów liturgicznych, podstawowych obrzędów tam występujących oraz Kalendarza świętych”, dalej jednak autor stwierdza, że „opracowanie to nie wyczerpuje pełnej problematyki związanej z nowym rokiem liturgicznym i Kalendarzem” (zakończenie). Słusznie zauważa także, że: „Potrzebnym uzupełnieniem, które wykraczałoby poza nakreślony temat tej rozprawy, byłaby kwestia dotycząca ustalenia stałej daty uroczystości Zmartwychwstania w kalendarzu gregoriańskim i prac oraz badań w tym zakresie prowadzonych” i kontynuuje: „Nie ulega wątpliwości, że wszyscy chrześcijanie powinni czcić to zbawcze wydarzenie w tym samym dniu roku i odwieczne różnice w tej dziedzinie powinny być usunięte”. Trudność w ustaleniu tej daty sprawiają już Ewangelie synoptyczne (Mateusza, Marka, Łukasza), które podają inną datę niż św. Jan w swojej Ewangelii. Jakiś czas temu pojawiały się informacje na temat rzekomego dekretu Stolicy Apostolskiej o ustanowieniu stałej daty Niedzieli Wielkanocnej, jednak do dziś sprawa ta nie została rozstrzygnięta, tak więc i w tym roku obchodziliśmy Zmartwychwstanie Pańskie w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca. W zakończeniu ks. Konecki próbuje wykazać, że w wyniku reformy zaszły istotne zmiany, dzięki którym zapanowała równowaga między dwiema częściami Kalendarza (Sanctorale i Temporale), która po reformie trydenckiej została w poważny sposób zachwiana - co spowodowało, że „celebracje świętych zaczęły dominować i przesłaniać celebracje misteriów Pańskich w okresach liturgicznych, szczególnie zaś misterium paschalnego” (mimo tego nieco dalej pisze: „Na koniec należy podkreślić, że rok liturgiczny i Kalendarz nie zostały zmienione w sposób radykalny (…)”). Ze zdaniem tym można polemizować, chociażby dlatego, iż samo misterium Paschalne jest w księgach liturgicznych dla starszej formy rytu rzymskiego wyeksponowane w specjalny sposób: Liturgia Niedzieli Wielkanocnej odznacza się klasyczną, surową pięknością i zwięzłością, tak charakterystyczną dla liturgii rzymskiej. W znaczny sposób uproszczono także Kalendarz liturgiczny w czasie reform Piusa X, Piusa XII i Jana XXIII (o czym także wyżej): zrezygnowano m. in. z podziału dni liturgicznych na duplex czy semiduplex. Rację można natomiast przyznać ks. Koneckiemu, gdy pisze, że niezwykle „ważnym i doniosłym dziełem tej reformy [posoborowej – przyp. NRL], zarówno z punktu widzenia teologicznego, jak i duszpasterskiego, jest waloryzacja niedzieli”, która według Konstytucji o Liturgii winna być „podstawą i rdzeniem całego roku liturgicznego” (n. 106), a która, przed posoborowymi reformami, była nieco „zapomniana” i ginęła w wspomnieniach świętych Pańskich, których w ciągu roku, w Kalendarzu dla starszej formy obrządku łacińskiego, wypada prawie 300. Pamiętać trzeba, że pierwsi chrześcijanie obchodzili jedynie pamiątkę Zmartwychwstania Pańskiego (było to pierwsze święto chrześcijańskie we współczesnym rozumieniu). Omawiana publikacja jest ważną pracą i otwiera niejako drogę do dalszych badań nad zagadnieniem roku i kalendarza kościelnego (można napisać, że bodźcem to głębszej refleksji nad rokiem liturgicznym były pisma o. Odo Casela, w których wiele miejsca poświęcił on znaczeniu i istocie roku liturgicznego), co mogłoby zaowocować zredagowaniem nowego kalendarza liturgicznego wyrosłego na podstawie dawnych tradycji i ostatnich doświadczeń (sytuacja, w której Kościół posiada dwa Kalendarze liturgiczne nie może być sytuacją stałą, niezmienną). Autor przypisuje ogromne znaczenie reformie roku i Kalendarza liturgicznego dokonanej po Soborze Watykańskim II, czytelnik może odnieść nawet wrażenie, że były i są one najlepszym możliwym rozwiązaniem, które przez długi okres czasu nie zostanie zmienione. Niestety, ks. Konecki przemilczał całkowicie fakt, o którym tu już była mowa, a mianowicie, że obecnie w Kościele rzymskim na równych prawach obowiązują dwa Kalendarze rzymskie: dla zwyczajnej i nadzwyczajnej formy rytu rzymskiego (za sprawą motu proprio Summorum Pontificum Papieża Benedykta XVI z 7 lipca 2007 roku). Polemice można by poddać więcej stwierdzeń autora, jak i obszerniej wytłumaczyć te, które zostały podjęte w tym miejscu, jednak taki zabieg wymagałby osobnego opracowania.
Napisz recenzję

Napisz własną recenzję

Captcha

Newsletter

Jeśli są Państwo zainteresowani otrzymywaniem aktualnych informacji z Wydawnictwa Naukowego UMK, prosimy o zapisanie się do listy odbiorców naszego newslettera.

Dodano do koszyka:

Lorem ipsum