• Home
  • Biologia
  • Geneza gorączki. Biologiczne mechanizmy i praktyka medyczna

Wiesław Kozak

Geneza gorączki. Biologiczne mechanizmy i praktyka medyczna

Wysyłamy w ciągu 5 dni roboczych
Wysyłamy w ciągu 5 dni roboczych
Redirect to ibuk.pl
Publication year:
2009
Pages number:
482
Nr wydania:
pierwsze
Series:
Monografie Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
Publisher:
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
ISBN (oprawa twarda):
ISBN (oprawa miękka):
978-83-231-2450-4

47,40 zł

Wiesław Kozak

Geneza gorączki. Biologiczne mechanizmy i praktyka medyczna

Kategoria produktu:

Niewiele jest zjawisk w świecie żywym tak wyraziście zaznaczonych przez Naturę i odróżnialnych, jak choroba i zdrowie. Wśród historyków medycyny nie ma wątpliwości, że człowiek potrafił odróżnić zdrowy organizm od chorego od zarania swojej ewolucji i rozwoju cywilizacyjnego, zanim jeszcze pojawiło się słowo i pojęcie medycyna. Wydaje się to oczywiste nie tylko w wymiarze historycznym - pokoleniowym, ale również w osobniczym. Każdy bowiem człowiek, już w pierwszych latach swojego życia, jeszcze jako dziecko uczy się i doświadcza na sobie samym, czym różni się choroba od zdrowia. Jedną z cech umożliwiających to rozróżnienie jest niewątpliwie gorączka. Gorączka była (i jest) zwiastunem choroby. Choroby często kończącej się śmiercią. Znakiem, że jest się wystawionym na działanie sił niszczących. Dlatego człowiek z lękiem odnosił się do gorączki. Przyjmował z niepokojem fakt jej pojawienia się u siebie lub u bliskiej osoby. Obsesyjny bywa lęk rodziców wobec gorączki u dziecka. Sir William Osler (1849-1919), lekarz urodzony w Kanadzie, uważany powszechnie za jedną z najwybitniejszych i najbardziej wpływowych postaci medycyny przełomu XIX i XX wieku twierdził, że do największych nieszczęść trapiących rodzaj ludzki należą gorączka, głód i wojna (patrz motto). Wyraził jednocześnie przekonanie, iż spośród tych nieszczęść, największym i najbardzej przerażającym wrogiem człowieka jest gorączka (Osler, 1896)*. Dzisiaj, w wyniku postępu naukowego w medycynie i biologii wiemy, że Osler mylił się co do gorączki. Stwierdzenie wygłoszone przez niego podkreśla wagę zagadnienia gorączki w medycynie, jednak jego treść wyraża przekonanie, że gorączkę należy zaszeregować do chorób, do wrogich człowiekowi sił. Pogląd, że gorączka jest chorobą, kształtowany był w medycynie przez tysiąclecia i stanowił odzwierciedlenie wiedzy o naturze chorób i zjawisk fizjologicznych. Z tym stanowiskiem ścierało się jednocześnie przekonanie, że gorączka jest naturalną siłą służącą do zwalczenia choroby. Od czasów starożytnych, poprzez średniowiecze, aż do XIX wieku teorie o naturze gorączki, jej genezie i roli, były wynikiem interakcji doktryn i idei filozoficznych z naukami doświadczalnymi. W minionych wiekach teoria gorączki stanowiła jeden z najbardziej ważkich problemów praktyki i filozofii medycyny. Obecnie jest to jedno z najbardziej zapomnianych i zaniedbanych zagadnień biomedycyny, rodzących nieporozumienia nie tylko w polskiej literaturze medycznej. Moja blisko trzydziestoletnia praca badawcza i studia literaturowe nad gorączką upewniają mnie o tym, że jest ona elementem wrodzonego układu obronnego. Stąd myślą przewodnią niniejszego opracowania jest przekonanie o istotnej, korzystnej roli gorączki w uruchamianiu i montowaniu procesów immunologicznych organizmu. Przedstawiam archiwalne i współczesne wyniki badań naukowych wyraźnie świadczące o tym, że gorączka sama w sobie nie jest „toksycznym produktem infekcji". Jest natomiast adaptacyjną reakcją obronną, cechą wykreowaną u zarania ewolucji życia i zachowaną przez Naturę. Opisuję dzieje teorii gorączki i historię współczesnych nad nią badań, które doprowadziły do dzisiejszej terminologii naukowej i znajomości fizjologicznego mechanizmu genezy tego od wieków fascynującego ludzkość zjawiska.

Przedmowa/11
Rozdział 1. Dzieje teorii gorączki /15
Gorączka w poglądach lekarzy i filozofów od starożytności do renesansu Europy/ 20
Starożytny Egipt/20
Starożytna Grecja: narodziny podstaw doktryny choroby i gorączki/22
Szkoła krotońska /23
Hipokrates/25
Szkoła aleksandryjska: pierwsze idee o źródle wewnętrznego ciepła /26
Galen: gorączka jest chorobą per se /27
Europa w wiekach średnich: sakralne pochodzenie gorączki /29
Narodziny teorii o naturalnym (materialnym) pochodzeniu gorączki/32
Rozwój poglądów o pochodzeniu ciepła w organizmie/33
Filozoficzne definicje gorączki oparte na teoriach o pochodzeniu ciepła
organizmu /35
Pochodzenie gorączki w poglądach galenistów /36
Gorączka w poglądach antygalenistów /38
Pierwsze naukowe badania nad pochodzeniem ciepła w organizmie/43
Teoria flogistonu/44
Tlenowa teoria spalania: metabolizm tlenowy jako źródło ciepła w organizmie/47
Magnus: narodziny koncepcji przemiany materii i metabolizmu /49
Bernard: narodziny fizjologii doświadczalnej oraz teorii regulacji temperatury ciała/50
Ewolucja koncepcji choroby infekcyjnej/52
Rozprawa z doktryną samorodności (doktryną spontanicznej genezy)/53
Powstanie doktryny chorób zakaźnych oraz narodziny immunizacji/56
Pomiar gorączki/61
Pulsometryczna definicja gorączki/62
Krótki zarys historii termometru /64
Fahrenheit i Celsius: pierwsze termometry oparte na rzeczywistej skali /68
Porównanie tętna i temperatury w ocenie gorączki/71
Pomiar częstości oddechów w ocenie gorączki/75
Kliniczna termometria/76
Carl Wunderlich: ilościowa definicja gorączki/77
Początek badań nad mechanizmem gorączki/79
Ile jest gorączek?/ 79
Pierwsze doświadczenia: powiązanie reakcji gorączkowej z materią zapalną /80
Wprowadzenie terminu „pirogen" do literatury naukowej /82
Piśmiennictwo do rozdziału 1/85
Rozdział 2. Substraty gorączki: pirogeny/89
Bakterie Gram-ujemne i Gram-dodatnie/90
Pirogen egzogenny/90
Naturalne i prawdziwe pirogeny w badaniach Florence Seibert/94
Początek badań nad biologiczną naturą pirogenu bakteryjnego/96
Badania bakteriologiczne nad naturą pirogenu: endotoksyna /96
Badania immunologiczne nad naturą pirogenu bakteryjnego/99
Onkologia a natura pirogenu bakteryjnego/101
Pierwsze badania z zastosowaniem oczyszczonych lipopolisacharydów; endotoksynowa gorączka doświadczalna /103
Biologiczne cechy pirogennej aktywności endotoksyny/106
Struktura LPS a pirogenność /107
Pirogen bakterii Gram-dodatnich/108
Pirogenne egzotoksyny i enterotoksyny/109
Fagocytoza i pirogenne składniki ścian komórkowych bakterii gramododatnich /110
Pirogen mykobakterii /113
Pirogen grzybiczy/115
Pirogen wirusowy/118
Pirogen egzogenny niepochodzący od mikroorganizmów: gorączka immunologiczna /121
Gorączka immunologiczna zależna od przeciwciał/121
Gorączka immunologiczna zależna od komórek /123
Fizjologiczna gorączka z pominięciem „klasycznego" pirogenu egzogennego/125
Gorączka aseptyczna /126
Gorączka emocjonalna/127
Pirogen endogenny /127
Ponowne odkrycie i pierwsze badania nad naturą pirogenu endogennego/129
Narodziny poglądu o wielofunkcyjności pirogenu endogennego /132
Próby biochemicznego oczyszczenia pirogenu endogennego/134
Anatomiczne i cytologiczne źródła pirogenu endogennego /137
Ile jest pirogenów endogennych? /139
Nomenklatura interleukin: włączenie się immunologów do badań nad właściwościami pirogenu endogennego/141
Interleukina-1 /141
Interleukina-6 /143
Interferony/144
Czynnik nekrotyczny nowotworu (kachektyna; TNF-α) /146
Piśmiennictwo do rozdziału 2 /147
Rozdział 3. Fizjologia i anatomia gorączki/161
Neuroanatomiczne aspekty reakcji gorączkowej: powiązanie gorączki z ośrodkowym układem nerwowym /164
Podwzgórze w regulacji temperatury ciała/167
Badania nad znaczeniem mózgu w gorączce endotoksynowej/168
Wrażliwość struktur podwzgórza na mikroiniekcje pirogenu /170
Neurofizjologiczne aspekty reakcji gorączkowej/171
Drogi przenikania informacji gorączkowej z obwodu do mózgu: wpływ pirogenu na set-point/172
Hipoteza OVLT/175
Hipoteza nerwu błędnego/180
Piśmiennictwo do rozdziału 3/183
Rozdział 4. Biochemia, farmakologia i bioinżynieria w badaniach mechanizmu gorączki/191
Identyfikacja biochemicznego czynnika sprzęgającego pirogen ze wzrostem temperatury /192
Rola prostaglandyn w genezie gorączki/193
Eikozanoidy i prostaglandyny/196
Cyklooksygenazy/199
Klasyczna sekwencja sygnałów gorączkotwórczych: źródła PGE2 w gorączce/ 203
Pirogeny egzogenne stymulują hydrolizę fosfatydyloinozytolu /204
Inhibitory fosfokinazy C hamują gorączkę oraz uwalnianie IL-6 do krwi u szczura/207
Układ dopełniacza /209
Składniki dopełniacza w inicjowaniu reakcji gorączkowej/ 212
Poszukiwanie „gorączkotwórczych" komórek organizmu/ 214
Badania immunohistochemiczne ujawniają znaczenie komórek śródbłonka naczyń krwionośnych mózgu w genezie gorączki/216
Receptory PGE2 w genezie gorączki/218
Kryteria pirogenu endogennego: IL-1, IL-6 i TN F-α/220
Inżynieria genetyczna: mysz laboratoryjna jako obiekt w badaniach procesu gorączkowego/223
Gorączka endotoksynowa u myszy /224
Gorączka u myszy podczas aseptycznego zapalenia miejscowego /226
Znaczenie IL-1β, IL-6 i TNF-α w genezie gorączki u myszy: badania na mutantach niezdolnych do wytwarzania tych cytokin/227
Wewnątrzkomórkowy transport sygnału genezy gorączki endotoksynowej/232
Piśmiennictwo do rozdziału 4/238
Rozdział 5. Filogeneza gorączki/249
Ogólny zarys ewolucyjnej systematyki królestwa zwierząt /252
Czucie temperatury u zwierząt: behawior termoregulacyjny/256
Termoregulacja i homeotermia: zarys ewolucji /260
Gorączka u wtóroustych (Deuterostomia)/268
Gorączka u ssaków: torbacze, stekowce i łożyskowce /268
Naczelne/270
Ssaki hibernujące/271
Gorączka u ptaków/271
Gorączka u gadów/272
Gorączka u płazów/277
Gorączka u ryb /279
Gorączka u pierwoustych (Protostomia)/ 280
Stawonogi, pierścienice i mięczaki /280
Filogeneza molekularnych podstaw procesu gorączkotwórczego/283
Ewolucyjne aspekty cytokin i ich receptorów/284
Ewolucyjne aspekty syntezy prostaglandyn/288
Piśmiennictwo do rozdziału 5/292
Rozdział 6. Gorączkujący pacjent: wybrane aspekty kliniczne i laboratoryjne/305
Diagnostyczna wartość gorączki/ 305
Wzorzec gorączki/ 305
Pułap gorączki/ 308
Gorączki niewiadomego pochodzenia /309
Kliniczne przyczyny stosowania środków przeciwgorączkowych/ 310
Terapia przeciwgorączkowa/ 314
Fizykoterapia przeciwgorączkowa: Praktyka ochładzania gorączkującego organizmu/315
Flebotomia (nacięcie żyły i upust krwi)/ 316
Terapia antyflogistyczna/317
Farmakologia przeciwgorączkowa/319
Chinina/320
Aspiryna /322
Terapia gorączkowa w zaburzeniach neurologicznych/327
Julius Wagner von Jauregg (Julius Wagner-Jauregg)/ 327
Terapia tuberkulinowa / 330
Terapia malaryczna (malarioterapia)/ 332
Terapia gorączkowa a hipertermia terapeutyczna/ 335
Gorączka, pirogeny i nowotwory/ 338
Choroby gorączkowe a ryzyko wystąpienia nowotworu/ 338
Spontaniczna regresja nowotworów/ 340
Gorączka i spontaniczna regresja nowotworów / 343
Toksyna Coleya / 348
Gorączka w immunoterapii z użyciem BCG/ 352
Badania nad mechanizmem działania toksyny Coleya/ 355
Badania nad nekrotycznymi właściwościami pirogenu bakteryjnego/ 358
Piśmiennictwo do rozdziału 6/359
Rozdział 7. Badania nad tolerancją pirogenową/ 371
Pierwsze doświadczenia nad mechanizmem tolerancji pirogenowej /372
Powiązanie mechanizmu tolerancji pirogenowej z procesem fagocytozy/ 374
Fazy tolerancji - tolerancja wczesna i późna /377
Biologiczne aspekty wczesnej fazy tolerancji pirogenowej/378
Badania nad znaczeniem makrofagów w indukcji tolerancji pirogenowej/381
Fizjologiczny mechanizm tolerancji pirogenowej /385
Zmiany na poziomie komórkowym podczas tolerancji endotoksynowej/389
Piśmiennictwo do rozdziału 7/394
Rozdział 8. Antypireza endogenna/401
Wazopresyna argininowa (AVP) jako endogenny antypiretyk /403
Glukokortykoidy jako endogenne antypiretyki/407
Peptydy proopiomelanokortyny jako endogenne antypiretyki /408
Cytokiny jako endogenne antypiretyki: endogenna regulacja gorączki na poziomie oddziaływań sieci cytokinowej/410
IL-10 w endogennej antypirezie/410
TNFα w endogennej antypirezie/411
Interakcje i sprzężenia zwrotne między TNFα, PGE2 i IL-6 w endogennej antypirezie/414
Endogenna antypireza na poziomie przemian wolnego kwasu arachidonowego: epoksyeikozanoidy w antypirezie/ 416
Piśmiennictwo do rozdziału 8/ 421
Rozdział 9. Znaczenie gorączki podczas infekcji: analizy kliniczne i badania laboratoryjne/ 427
Pasteur i kura: wstępny argument doświadczalny/ 428
Badania laboratoryjne (porównawcze) nad wpływem gorączki na przeżywalność zwierząt podczas infekcji /430
Obserwacje i badania kliniczne /436
Temperatura a żywotność mikroorganizmów patogennych /439
Modulujący wpływ gorączki na mechanizmy immunologiczne /442
Temperatura gorączkowa a proces rekrutacji leukocytów /444
Temperatura gorączkowa a proces wewnątrzkomórkowego unieszkodliwiania drobnoustrojów przez leukocyty/445
Temperatura gorączkowa a cytotoksyczność komórek NK i T/ 448
Temperatura gorączkowa a interakcje limfocytów T i B w produkcji przeciwciał/ 450
Temperatura gorączkowa a ekspresja czynników regulujących proces immunologiczny/ 451
Piśmiennictwo do rozdziału 9 / 454
Rozdział 10. Gorączka jako cecha adaptacyjna w interakcji gospodarz-patogen: rozważania biologa-eksperymentatora/ 463
Piśmiennictwo do rozdziału 10/ 472
Indeks rzeczowy/ 475

No reviews

At the moment there is no reviews for this book. You can write your own!!!

Write review

Write your own review

Captcha

Newsletter

If you are interested in receiving news from Wydawnictwo Naukowe UMK, please subscribe to our newsletter.

Dodano do koszyka:

Lorem ipsum