Dewocjonalia z końca XVI-XVIII wieku pochodzące z badań archeologicznych na terenie Polski. Stan zachowania, identyfikacja, zagadnienia konserwatorskie

Praca poświęcona jest metalowym dewocjonaliom pochodzącym z okresu od 1600 roku do XVIII wieku, pozyskanym przede wszystkim z badań archeologicznych prowadzonych w Polsce. Rozważania autora koncentrują się wokół ustaleń identyfikacyjnych i znaczenia tych obiektów jako składnika polskiej obyczajowości. Osobna część opracowania zawiera uwagi i spostrzeżenia autora na temat zagadnień konserwatorskich tej specyficznej grupy zabytków.

WSTĘP / 9
Zagadnienia ogólne / 11
Próba określenia charakteru źródeł / 11
Zakres terytorialny / 14
Zakres czasowy / 14
Stan badań / 16
 
1. DEWOCJONALIA / 22
1.1. Krzyżyki / 22
1.2. Kapsuły / 62
1.3. Medaliki / 76
1.3.1. Medaliki maryjne / 84
1.3.1.1. Medaliki z Matką Boską i Chrystusem / 84
1.3.1.2. Medaliki z Matką Boską, Chrystusem i krucyfiksem  / 86
1.3.1.3. Medalik z inicjałem maryjnym i inicjałem IHS / 87
1.3.1.4. Medaliki z Matką Boską i parą serc / 88
1.3.1.5. Medaliki z Matką Boską i bł. Stanisławem Kostką / 88
1.3.1.6. Medalik z Matką Boską i św. Alojzym Gonzagą (?) / 89
1.3.1.7. Medalik z Matką Boską i śś. biskupami Wojciechem i Stanisławem / 89
1.3.1.8. Medaliki z Matką Boską Częstochowską / 89
1.3.1.8.1. Medaliki Matki Boskiej Częstochowskiej i Anioła Stróża / 90
1.3.1.8.2. Medalik z Matką Boską Częstochowską i św. Barbarą / 91
1.3.1.8.3. Medalik z Matką Boską Częstochowską i św. Ignacym Loyolą / 92
1.3.1.8.4. Medalik z Matką Boską Częstochowską i św. Janem Nepomucenem / 93
1.3.1.9. Medaliki z Matką Boską Loretańską / 94
1.3.1.9.1. Medaliki z Matką Boską Loretańską i krucyfiksem / 95
1.3.1.9.2. Medalik z Matką Boską Loretańską i Domkiem Loretańskim / 96
1.3.1.9.3. Medalik z Matką Boską Loretańską i św. Rodziną / 96
1.3.1.10. Medaliki z Matką Boską Karmelitańską (z Góry Karmel, Szkaplerzną) i św. Jozefem  / 97
1.3.1.11. Medaliki z Matką Boską z Cell / 98
1.3.1.11.1. Medalik z Matką Boską z Cell (Mariazell) i (?) / 99
1.3.1.11.2. Medaliki z Matką Boską z Cell (z Mariazell) i św. Janem Nepomucenem / 99
1.3.1.12. Medaliki z Matką Boską Większą z bazyliki patriarchalnej w Rzymie i św. Jozefem /  100
1.3.1.13. Medalik z Matką Boską z Pilar (Nostra Signora del Pilar) i św. Jakubem /  101
1.3.1.14. Medalik z Matką Boską Wspomożenia Wiernych (Passawską) i św. Florianem / 102
1.3.1.15. Medalik Matki Boskiej Dobrej Śmierci / 103
1.3.1.16. Medalik ze sceną Zwiastowania NMP? i św. Antonim Padewskim / 104
1.3.1.17. Medalik z Apokaliptyczną Niewiastą Obleczoną w Słońce i (?) / 105
1.3.1.18. Medaliki z Matką Boską Niepokalanie Poczętą / 105
1.3.1.18.1. Medaliki z Matką Boską Niepokalanie Poczętą i monstrancją, kielichem, hostią 
oraz z glorią z inicjałem IHS / 105
1.3.1.18.2. Medalik z Matką Boską Niepokalanie Poczętą i prorokiem Eliaszem / 108
1.3.1.18.3. Medalik z Matką Boską Niepokalanie Poczętą i św. Ignacym Loyolą / 108
1.3.1.19. Medalik z Matką Boską Siedmiu Boleści i św. Filipem Benicjuszem / 112
1.3.1.20. Pietŕ / 113
1.3.1.20.1. Pietŕ i (?) / 113
1.3.1.20.2. Pietŕ i św. Jan Nepomucen / 113
1.3.2.1. Koronatki  / 114
1.3.2.1.1. Medalik upamiętniający koronację figury Matki Boskiej Łąkowskiej z 4 czerwca 
1752 roku i ze św. Franciszkiem (Ksawerym?) /  115
1.3.2.1.2. Medalik upamiętniający koronację figury Matki Boskiej Jarosławskiej 8 września 
1755 roku i ze św. Franciszkiem Ksawerym  /  115
1.3.2.1.3. Medalik upamiętniający koronację figury Matki Boskiej Rzeszowskiej 8 września 
1763 roku / 116
1.3.3. Medaliki z ikonografią hagiograficzną / 117
1.3.3.1. Medalik z inicjałem IHS w płomienistej glorii i profilem św. (?)  / 117
1.3.3.2. Medaliki ze św. Anastazym i św. Wenancjuszem /117
1.3.3.3. Medaliki ze św. Brygidą i św. Katarzyną Szwedzką / 118
1.3.3.4. Medaliki z przedstawieniem Świętej Rodziny i św. Antoniego Padewskiego / 120
1.3.3.5. Medaliki ze św. Franciszkiem z Asyżu i św. Antonim Padewskim / 123
1.3.3.6. Medalik z przedstawieniem św. Franciszka i św. Dominika / 123
1.3.3.7. Medalik z przedstawieniami św. Ignacego Loyoli i bł. Franciszka Borgii / 124
1.3.3.8. Medaliki z przedstawieniem św. Ignacego Loyoli i św. Alojzego Gonzagi / 124
1.3.3.9. Medaliki z przedstawieniem św. Ignacego Loyoli i św. Franciszka Ksawerego / 126
1.3.3.10. Medalik z przedstawieniem św. Ignacego (Antiocheńskiego), św. Franciszkiem
 i św. Tomaszem z Akwinu / 128
1.3.3.11. Medalik z przedstawieniami św. Ignacego Loyoli i św. Jana Franciszka Regis / 129
1.3.3.12. Medalik ze św. Jerzym i Michałem Archaniołem / 129
1.3.3.13. Medalik z Michałem Archaniołem / 130
1.3.3.14. Medaliki św. Benedykta / 132
1.3.4. Medalik z przedstawieniem papieża Klemensa VIII i ss. Piotra i Pawła / 139
1.4. Kaplerze – ryngrafy /  140
1.5. Sznury modlitewne (rożańce, koronki) / 152
 
2. PROBLEMATYKA KONSERWATORSKA DEWOCJONALIOW WYKONANYCH 
Z METALI POZYSKANYCH W WYNIKU BADAŃ ARCHEOLOGICZNYCH / 170
2.1. Teoretyczne podstawy konserwacji zabytków archeologicznych / 170
2.2. Dokumentowanie przebiegu prac konserwatorskich / 180
2.3. Typy zjawisk korozyjnych zachodzących w glebie / 185
2.4. Konserwacja dewocjonaliów wykonanych ze stopów żelaza / 192
2.5. Konserwacja dewocjonaliów wykonanych z miedzi i jej stopów: brązów i mosiądzów / 203
2.6. Konserwacja dewocjonaliów wykonanych ze stopów cyny / 214
2.7. Konserwacja dewocjonaliów wykonanych ze stopu ołowiu / 218
2.8. Konserwacja dewocjonaliów wykonanych ze stopów złota / 224
2.9. Konserwacja dewocjonaliów wykonanych ze stopu srebra / 226
2.10. Warunki przechowywania dewocjonaliów po pracach konserwatorskich / 231
 
3. ZNACZENIE DEWOCJONALIOW W POZNANIU
OBYCZAJOWOŚCI POLSKIEJ KOŃCA XVI-XVIII WIEKU / 235
3.1. Funkcja / 235
3.2. Chronologia / 241
3.3. Pochodzenie / 243
 
ZAKOŃCZENIE / 248
 
TABELE  /253
Katalog krzyżyków / 255
Katalog kapsuł / 264
Katalog medalików / 265
Katalog kaplerzy / 281
Katalog sznurów modlitewnych / 283
 
SPIS RYCIN / 289
LITERATURA / 294
SUMMARY / 315

Marek Kołyszko