SKIP_TO
Kategoria: Sztuka / Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Zastosowanie technik nieniszczących w badaniach konserwatorskich malowideł ściennych

autorzy: Jarosław Rogóż
Rok wydania:2009 Nr wydania:pierwsze Liczba stron:289 ISBN:978-83-231-2369-9
OPIS

Pierwsze prace konserwatorskie przy malowidłach ściennych polegały głównie na likwidacji widocznych objawów zniszczeń. Prace te najczęściej wykonywano bez głębokiej analizy czynników destrukcyjnych oraz bez pełnej znajomości techniki wykonania obiektów. Z biegiem czasu konserwacja zabytków i dzieł sztuki stała się dziedziną porównywaną do medycyny, gdzie rozpoznanie kondycji obiektu jest działaniem kluczowym dla zapewnienia dalszej jego egzystencji. Obecnie dąży się do uzyskania jak najszerszej wiedzy na temat budowy obiektów, ich stanu zachowania i przyczyn destrukcji. Zastosowanie jedynie wizualnej oceny obiektów sprawiało, że przez wiele lat konserwatorzy mieli trudności z precyzyjnym określeniem zakresów ingerencji konserwatorsko-restauratorskich przed podjęciem nowych prac. Problemem był również wybór miejsc, z których należało pobierać próbki do badań fizykochemicznych. Niejednokrotnie pobierano próbki z partii odpowiadających ingerencjom restauratorskim, co dawało błędny obraz technologii i stanu zachowania obiektu.

W ostatnich latach obserwuje się dynamiczny rozwój rozwiązań konstrukcyjnych urządzeń przeznaczonych do rejestracji obrazów w różnych pasmach promieniowania elektromagnetycznego. Zakres ich zastosowań systematycznie poszerza się wraz ze wzrostem mocy obliczeniowej komputerów, która pozwala na wykorzystywanie zaawansowanych technik cyfrowego przetwarzania obrazów. Otwiera to nowe perspektywy w dziedzinie badań i diagnostyki stanu zachowania obiektów zabytkowych, w tym polichromii ściennych, poszerzając asortyment metod badawczych o techniki nieinwazyjne.

Zaletą technik nieniszczących jest możliwość uzyskiwania informacji o technice wykonania malowideł, zastosowanych materiałach, lokalizacji warstw wtórnych i anomalii strukturalnych bez ingerowania w ich materię. W razie konieczności wykonania dodatkowych niszczących badań fizykochemicznych, informacje dostarczone za pomocą technik nieniszczących ułatwiają trafny wybór miejsc, z których należy pobrać próbki. Ograniczenie się do partii najbardziej reprezentatywnych znacznie ogranicza liczbę pobranych próbek.

Techniki nieniszczące wykorzystywane do diagnostyki malowideł ściennych dotychczas stosowano wybiórczo. Literatura przedmiotu zawiera przykłady analiz wykonanych za pomocą pojedynczych metod, w których akcentuje się wybrane, najbardziej spektakularne rezultaty. Brakuje natomiast opracowań prezentujących w szerokim zakresie interpretację efektów optycznych, które pojawiają się na obrazach polichromii ściennych rejestrowanych w wąskich zakresach promieniowania elektromagnetycznego.

Do rozwiązywania problemów związanych z lokalizacją i obrazowaniem anomalii obecnych w wewnętrznych strukturach badanych obiektów coraz powszechniej wykorzystywane są techniki termowizyjne i radarowe. Również w tym przypadku stosuje się je niezależnie od siebie. Literatura przedmiotu nie zawiera pozycji, w których ujmowano by całościowo złożone zagadnienia uzyskiwania obrazów w różnych pasmach promieniowania.

Celem pracy jest określenie aktualnych możliwości zastosowania nieniszczących technik badawczych do diagnozowania budowy, stanu zachowania oraz lokalizacji ingerencji konserwatorskich w malowidłach ściennych.

Autor rozprawy zajmuje się problematyką związaną z rejestracją obrazów oraz interpretacją wyników badań nieniszczących od 1995 roku. W tym okresie przebadał kilkanaście malowideł ściennych pod kątem uzyskania informacji przydatnych w praktycznym rozwiązywaniu problemów badawczo-konserwatorskich. Podstawowym kryterium wyboru malowideł ściennych do badań na potrzeby tej pracy była ich reprezentatywność dla problematyki konserwatorskiej. Są to obiekty, które poddawane były ingerencjom konserwatorskim i restauratorskim w różnym stopniu i czasie.

Badaniom poddano polichromie ścienne występujące w kościele NMP w Malborku, we wnętrzu drewnianego kościoła p.w. św. Filipa i Jakuba w Skomlinie, w skarbcu konkatedry w Kamieniu Pomorskim oraz malowidło Sąd Ostateczny i Ukrzyżowanie z katedry p.w. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Toruniu. Malowidła w Malborku byty w przeszłości szeroko przebadane pod kątem ustalenia chronologii. Badaniom nieniszczącym poddano partie malowideł konserwowane i restaurowane oraz zrekonstruowane w IV ćw. XIX wieku przez Conrada Steinbrechta. Malowidła w Skomlinie były poddane konserwacji w 1937 roku. Rok później odkryto malowidła w skarbcu konkatedry w Kamieniu Pomorskim. Malowidło w Katedrze w Toruniu zostało poddane pracom konserwatorsko-restauratorskim w 1998 roku.

W pierwszych rozdziałach przedstawiono zagadnienia będące tłem dla poruszanej problematyki badawczej. Obejmują one chronologiczny rozwój technik nieniszczących, zagadnienia z fizyki falowej i optyki, omówiono techniki nieniszczące stosowane w badaniach malowideł ściennych. Problematyka ta została uporządkowana pod kątem wykorzystania poszczególnych pasm promieniowania elektromagnetycznego do uzyskania informacji o badanych obiektach. Przedstawiono sposoby rejestracji obrazów oraz krótkie charakterystyki poszczególnych technik z uwzględnieniem ich zastosowania w badaniach konserwatorskich. Omówiono również metodę ultradźwiękową. Zdecydowano się na jej przedstawienie, ponieważ jest ona techniką alternatywną do badań radarowych. Autor pracy ma nadzieję, że zwrócenie uwagi na jej możliwości przyczyni się do podjęcia systematycznych badań nad wykorzystaniem ultradźwięków do wizualizacji wewnętrznych struktur obiektów zabytkowych.

W dalszej części zaprezentowano badania niszczące stosowane do badania próbek pobranych z malowideł ściennych. Przedstawiono mikroskopię optyczną, badania mikrochemiczne i reakcje charakterystyczne, techniki wykonywania przekrojów poprzecznych i szlifów cienkich, wybarwianie próbek, techniki chromatograficzne, termiczną analizę różnicową, fluorescencję rentgenowską XRF, dyfrakcję rentgenowską XRD, mikroskopię elektronową, spektroskopię w podczerwieni oraz spektroskopię ramanowską. Zwrócono uwagę na aspekty, które mają wpływ na uzyskiwane rezultaty, tj. wielkości próbek oraz ich preparatykę. Scharakteryzowano podstawowe metody badawcze, wykorzystywane w selekcji materiału do szczegółowych badań instrumentalnych. Zwrócono uwagę na szereg zależności mających wpływ na jakość interpretacji badań nieinwazyjnych.

W kolejnych rozdziałach przedstawiono metodykę badań nieniszczących przyjętą do analiz malowideł ściennych, charakterystykę poszczególnych obiektów oraz zaprezentowano wyniki badań obrazów malowideł ściennych zarejestrowanych za pomocą: reflektografii w ultrafiolecie, fluorescencji w UV, kolorowej podczerwieni, bliskiej podczerwieni, termowizji oraz techniki radarowej. Zamysłem autora pracy było zaprezentowanie uzyskanych doświadczeń w stosowaniu technik nieniszczących w odniesieniu do wybranych dzieł sztuki.

Inne z tej kategorii

NOWOŚĆ
Książka Oprawa miękka
Sztuka

Za kulisami. Toruńskie spotkania wokół dramatu. Edycja trzecia

42,00 zł
NOWOŚĆ
Książka Oprawa miękka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Polichromie drewnianych stropów w kamienicach Torunia – XVIII w. Zagadnienie ikonografii, typografii, technologii i techniki malarskiej. Część II

Klaudia Rajmann
0,00 zł
NOWOŚĆ
Książka Oprawa miękka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Codices et Fragmenta. Średniowieczny kodeks rękopiśmienny w aspekcie historycznego trwania

150,00 zł
NOWOŚĆ
Książka Oprawa miękka
Sztuka

Wybrane zagadnienia z konserwacji sztuki współczesnej

132,00 zł
NOWOŚĆ
Książka Oprawa miękka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Polichromie drewnianych stropów w kamienicach Torunia – XVIII w. Zagadnienia ikonografii, typologii, technologii i techniki malarskiej. Część I

Klaudia Rajmann
106,00 zł
Książka Oprawa miękka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Conservation: Science and Art Series. Volume 3

210,00 zł
Książka Wydanie papierowe
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Konserwacja: Nauka i Sztuka Seria Wydawnicza. Tom 3: Technologia i badania konserwatorskie dzieł sztuki

Justyna Olszewska-Świetlik
210,00 zł 168,00 zł
Książka Oprawa miękka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

O konserwacji rzemiosł rozmaitych z kolekcji rodziny Wagnerów

Paula Śwituszak, Agata Ogińska, Andrzej Podgórski
76,00 zł
Książka Oprawa twarda
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Sarkofagi cynowe z grobów królewskich na Wawelu oraz mauzoleów rodzin Promnitzów w Pszczynie i Hochbergów w Świebodzicach. Konserwacja i restauracja, technika, technologia...

Agnieszka Trzos
220,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Zabytki – biologia – konserwacja

Joanna Karbowska-Berent, Tomasz Kozielec
od 6,92 zł
Książka Oprawa miękka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Das Evangelische Kirchenbauwesen in Westpreussen. Die Beziehungen zwischen dem Staat und der Evangelisch-Unierten Kirche

Piotr Birecki
84,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Muzeologia cyfrowa. Muzeum i narzędzia cyfrowe humanistyki

Małgorzata Baka
od 6,92 zł
Książka Oprawa miękka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Ingerencja jako interakcja. Konserwacja dzieł sztuki współczesnej żyjących artystów – implikacje praktyczne i etyczne

Mirosław Wachowiak
148,00 zł
Książka Oprawa miękka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Conservation: Science and Art Series. Volume 2: Works of Art: Conservation and Research

Justyna Olszewska-Świetlik
160,00 zł
Książka Oprawa miękka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Konserwacja: Nauka i Sztuka Seria Wydawnicza. Tom 2: Dzieła sztuki: konserwacja i badania

Justyna Olszewska-Świetlik
169,00 zł
Książka Oprawa miękka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Konserwacja: Nauka i Sztuka Seria Wydawnicza. Tom 1: Zabytek – odkrywanie tajemnic. Problematyka badań i konserwacji

Justyna Olszewska-Świetlik
160,00 zł
Książka Oprawa miękka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Dziedzictwo rzemiosła artystycznego – tradycyjne techniki oraz nowoczesna konserwacja i restauracja. Tom 1

Piotr Niemcewicz, Marta Chylińska
50,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Nazwać, żeby ocalić. Klasycy myśli konserwatorskiej wobec reliktów przeszłości

Janusz Krawczyk
od 4,92 zł
Książka Wydanie papierowe
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Zachować ekspresję, czyli o konserwacji rzemiosła afrykańskiego

Małgorzata Baka, Marta Chylińska, Aleksandra Gralińska-Grubecka, Piotr Niemcewicz, Andrzej Podgórski, Hanna Rubnikowicz-Góźdź, Alina Tomaszewska-Szewczyk, Karolina Witkowska, Anna Zaręba
28,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Szkłem malowane. Problematyka konserwatorska emalierstwa

Alina Tomaszewska-Szewczyk
od 4,92 zł
Książka
Sztuka

Twórczość malarska Szymona Czechowicza i jej znaczenie dla kultury Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Ryszard Mączyński, Ewa Doleżyńska-Sewerniak
od 4,92 zł
Książka Wydanie papierowe
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Pelpliński graduał L13. Dzieło – badania – konserwacja

Juliusz Raczkowski, Monika Jakubek-Raczkowska
174,00 zł
Książka Wydanie papierowe
Sztuka

Die Baugeschichte der Friedenskirche Jauer im Spiegel des bautechnischen Befundes sowie der schriftlichen und bildlichen Quellen. Ein Beitrag zur Entwicklung einer arteigenen Methode der bauhistorischen Erforschung von Fachwerkbauten

Ulrich Schaaf
290,00 zł
Książka Wydanie papierowe
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Europejskie zbiory iluzjonistycznych scenerii teatralnych – dziedzictwo docenione? Perspektywa konserwacji zapobiegawczej

Elżbieta Szmit-Naud
86,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Czarno-biały obraz świata. Problemy ochrony i konserwacji dawnych fotografii. Black and white image of the world. Issues in the conservation of photographs

Elżbieta Jabłońska, Tomasz Kozielec
od 4,92 zł
Książka
Sztuka

Muzyka i teatr. W kręgu kultury zakonnej Warszawy XVII–XIX wieku

Ryszard Mączyński
od 4,92 zł
Książka Wydanie papierowe
Sztuka

Marian Kościałkowski (1914–1977). Tom 1 i 2. Katalog prac ze zbiorów Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu

Marta Banaszak, Mirosław Adam Supruniuk
190,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Od projektu do konserwacji. Sztuka konserwacji zabytkowych kodeksów – woluminy, księgozbiory, biblioteki. Katalog wystawy habilitacyjnej Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Wydział Sztuk Pięknych, Galeria „Forum” 25 kwietnia–4 maja 2017

Małgorzata Pronobis-Gajdzis
od 4,92 zł
Książka Open access
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Lasers in the Conservation of Artworks XI. Proceedings of the International Conference LACONA XI, Kraków, Poland, 20–23 September 2016

za darmo
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Uzupełnienia ubytków warstwy malarskiej obrazów. Zmiany optyczne a stabilność stosowanych materiałów

Elżbieta Szmit-Naud
od 4,92 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Konserwacja i rekonstrukcja XIX-wiecznych fotografii pochodzących ze zbioru Polskiej Akademii Nauk Biblioteki Kórnickiej. Katalog wystawy

Tomasz Kozielec
od 4,92 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Sztuka, rzemiosło, przemysł XIX i XX wiek. Zagadnienia konserwatorskie

Jolanta Czuczko
od 4,92 zł
Książka
Sztuka

Kolekcja fikcji: o mistyfikacji w sztuce

Małgorzata Wawrzak
od 48,00 zł
Książka
Sztuka

Cech mosiężników warszawskich w czasach Oświecenia

Ryszard Mączyński
od 38,00 zł
Książka
Sztuka

Rysunek dziecka w wieku od 3 do 12 lat a język wizualny nowych mediów

Bernadeta Didkowska
od 48,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Strukturalne wzmacnianie materiałów porowatych z uwzględnieniem obrazów

Wiesław Domasłowski
od 24,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Wapno dyspergowane - spoiwo zapraw i farb

Wiesław Domasłowski
od 24,00 zł
Książka Wydanie papierowe
Sztuka

Obiekty rzeźbiarskie

Katarzyna Adaszewska
32,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Dezynfekcja chemiczna zabytków na podłożu papierowym - skuteczność i zagrożenia

Joanna Karbowska-Berent
od 48,00 zł
Książka Wydanie papierowe
Sztuka

Inspiracje. Oprawa historyzująca i artystyczna. Pracownia technik i technologii opraw ASP w Warszawie. Pracownia introligatorstwa artystycznego UMK w Toruniu

24,00 zł
Książka Wydanie papierowe
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Pielęgnacja świątyni i innych zabytków. Książka nie tylko dla księży (wersja z kolorowymi ilustracjami)

Bogumiła J. Rouba
160,00 zł 112,00 zł
Książka Wydanie papierowe
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Pielęgnacja świątyni i innych zabytków. Książka nie tylko dla księży

Bogumiła J. Rouba
60,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Współczesne metody badań obrazów sztalugowych. Podręcznik konserwatora - restauratora

Daniela Pinna, Monica Galeotti, Rococo Mazzeo
od 29,40 zł
Książka Wydanie papierowe
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Parchment and leather heritage. Conservation - Restoration

Elżbieta Jabłońska, Tomasz Kozielec
64,00 zł
Książka
Sztuka

Muzyka wobec rewolucji druku. Przemiany w kulturze muzycznej XVI wieku

Paweł Gancarczyk
od 36,00 zł
Książka Oprawa miękka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Zabytki kamienne i metalowe, ich niszczenie i konserwacja profilaktyczna

Wiesław Domasłowski
110,00 zł
Książka Wydanie papierowe
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Zbiory biblioteczne, muzealne i archiwalne - badania i konserwacja. Materiały z konferencji zorganizowanej przez Zakład Konserwacji Papieru i Skóry UMK, Toruń, 2-4 października 2008 roku

46,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Kamienne tworzywo sztuki

Hubert Sylwestrzak, Jolanta Kachnic
od 68,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Zabytkowa stolarka we wnętrzach sakralnych i jej problematyka konserwatorska

Janusz Krawczyk
od 146,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Technologia i technika malarska wybranych nowożytnych epitafiów z Bazyliki Mariackiej w Gdańsku

Justyna Olszewska-Świetlik
od 55,00 zł
Książka
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Konserwacja zabytków - studia i praktyka. Tom VII/ Art conservation-restoration - Studies and practice. Vol. VII

Anna Łopuska, Bożena Szmelter-Fausek
od 37,00 zł
Książka Wydanie papierowe
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Drobnoustroje i owady niszczące zabytki i ich zwalczanie

Joanna Karbowska-Berent, Alicja Strzelczyk
35,00 zł 24,50 zł
Książka Wydanie papierowe
Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo

Preventive Conservation of Stone Objects

Wiesław Domasłowski
29,00 zł
1/

Przydatne linki

W związku ze zmianą serwisów WWW Wydawnictwa Naukowego UMK mogą wystąpić utrudnienia w działaniu sklepu internetowego. Za wszelkie niedogodności przepraszamy.