Bogusław Dygdała

Struktury parafialne diecezji chełmińskiej w XVII-XVIII wieku

Wysyłamy w ciągu 7 dni
Przekierowanie do ibuk.pl
ISBN:
978-83-231-2462-7
Rok wydania:
2009
Liczba stron:
248
Nr wydania:
pierwsze
Typ okładki:
miękka
Seria:
Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu
Wydawca:
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

28,00 zł

miękka

Bogusław Dygdała

Struktury parafialne diecezji chełmińskiej w XVII-XVIII wieku

Kategoria produktu:

W historiografii dziejów kościoła od kilku dziesięcioleci ważnym nurtem są badania dotyczące struktur parafialnych i związanych z parafiami instytucji, prowadzone na podstawie akt wizytacyjnych. Publikacje te zostały zapoczątkowane przez naukowców związanych z Instytutem Geografii Historycznej Kościoła w Polsce działającym w ramach Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Zaowocowały one szeregiem prac, które stopniowo coraz dokładniej opisują funkcjonowanie kościoła w Polsce, jednak nie poprzez opis działalności poszczególnych biskupów, czy też analizy ustawodawstwa synodalnego, co było nurtem dominującym w starszych, choć ciągle potrzebnych badaniach, ale z perspektywy funkcjonowania struktur parafialnych. Podsumowaniem dotychczasowych badań autorów związanych z tym środowiskiem są, w odniesieniu do epoki nowożytnej, kolejne syntezy pióra S. Litaka. Wśród dotychczasowych badań związanych z tym nurtem brakuje szerszego odniesienia do dziejów diecezji chełmińskiej, którą zajął się jedynie S. Litak w ramach prac nad swoim atlasem kościoła łacińskiego w dobie I rozbioru. Opracowanie to, mimo swojej niewątpliwej wartości, budzi jednak pewien niedosyt, gdyż z racji na jego zakres chronologiczny analizuje sieć parafialną tylko ok. 1772 r., bez odniesienia się do zachodzących wcześniej procesów.
Niniejsza publikacja stanowi, w pewnym przynajmniej stopniu, próbę zapełnienia tej luki poprzez analizę funkcjonowanie struktur parafialnych w świetle zachowanych akt wizytacyjnych. Będą nas interesowały przemiany dokonujące się w tym względzie na obszarze diecezji chełmińskiej, w jej granicach pokrywających się w praktyce z województwem chełmińskim Prus Królewskich. Nie będziemy się natomiast zajmować 5 dekanatami diecezji pomezańskiej położonymi w dawnym województwie malborskim, które choć oddane w administrację biskupom chełmińskim, posiadały jednak swoją własną, odrębną specyfikę, tworząc odrębny oficjalat pomezański. Ramy chronologiczne niniejszej pracy są narzucone przez stan zachowania materiału źródłowego. Najstarsze kompletne zachowane akta wizytacyjne pochodzą z 1647 r., a ostatnie nowożytne wizytacje były przeprowadzane w latach 80. XVIII w., a jedynie sporadycznie zachowały się akta z kolejnej dekady. Warto przy tym pamiętać, że w 1821 r. diecezja chełmińska została w znaczący sposób poszerzona przez przyłączenie do niej archidiakonatu pomorskiego z diecezji włocławskiej. Wielokrotnie jednak tam, gdzie informacje zawarte w protokołach wizytacyjnych będą na to pozwalały, będziemy starali się odtworzyć stan interesujących nas kwestii także we wcześniejszych okresach, sięgając czasem aż do początków XVII w.

Wstęp /9

Rozdział I
Diecezja chełmińska i jej wizytacje w epoce potrydenckiej /17
1. Znaczenie wizytacji w potrydenckiej odnowie Kościoła katolickiego /17
2. Sytuacja polityczna i społeczna na obszarze diecezji chełmińskiej w XVI-XVIII w. /40
3. Wizytacje diecezji chełmińskiej epoki potrydenckiej /59
a. Najstarsze wizytacje z XVI w. /59
b. Wizytacje z 1. połowy XVII w. /61
c. Wizytacja Jana Ludwika Strzesza (1667-1672) /67
d. Wizytacje biskupa Teodora Potockiego z początku XVIII w. /79
e. Wizytacja biskupa Feliksa Ignacego Kretkowskiego (1724-1730) /82
f. Wizytacja biskupa Andrzeja Stanisława Załuskiego (1742-1743) /83
g. Ostatnie wizytacje przedrozbiorowe biskupów Wojciecha Stanisława Leskiego (1749-1756) i Andrzeja Ignacego Baiera (ok. 1762-1767) /91
h. Wizytacje biskupa Karola Hohenzollerna (1785-1795) /94
i. Główne tendencje ruchu wizytacyjnego od schyłku XVI do końca XVIII w. /98

Rozdział II
Zmiany sieci dekanalnej i parafialnej /101
1. Dekanaty /101
2. Upadek sieci parafialnej do 2. połowy XVII w. /110
a. Parafie do połowy XVI w. /110
b. Sieć parafialna w przededniu wojen ze Szwecją (ok. 1625) /116
c. Sieć parafialna w 1647 r. /124
d. Upadek doby potopu - stan ok. 1670 r. /135
3. Odbudowa i stabilizacja struktur parafialnych u schyłku XVII i w XVIII w. /147
a. Odbudowa sieci kościołów u schyłku XVII w. /147
b. Zniszczenia wielkiej wojny północnej i stabilizacja do połowy XVIII w. /166
c. Stabilizacja w 2. połowie XVIII w. (do 1785) /176
4. Wpływ prawa patronatu na funkcjonowanie struktur parafialnych /182
5. Kościoły filialne i kaplice publiczne /203
a. Wiejskie kościoły filialne i kaplice publiczne /204
b. Kościoły filialne w miastach i prepozytury szpitalne /214
c. Kaplice zamkowe /221
d. Znaczenie świątyń nieparafialnych /228
6. Liczba wiernych /231

Rozdział III
Duchowieństwo /248
1. Duchowieństwo i jego działalność duszpasterska /248
a. Archiprezbiterzy /248
b. Plebani /253
2. Uposażenie plebanów w dobrach ziemskich /270
3. Dochody spoza gospodarstwa plebańskiego /279
a. Legaty pieniężne /279
b. Daniny w zbożu (meszne) /284
c. Czynsze /285
d. Iura stolae /286

Rozdział IV
Świątynie i ich wyposażenie /289
1. Materiał budowlany i stan kościołów /289
2. Wyposażenie kościołów /302
a. Ołtarze /302
b. Organy /306
c. Paramenty, szaty i księgi liturgiczne /316

Zakończenie /323
Aneksy /327
Wykaz skrótów /347
Bibliografia /349
1. Źródła archiwalne /349
2. Źródła drukowane /350
3. Opracowania /351
Spis tabel, map i wykresów w tekście /371
Pfarrgemeindestrukturen in der Diözese Chełmno (Kulm) im 17. bis 18. Jahrhundert (Zusammenfassung) /375
Indeks osób /379
Indeks miejscowości /387

Brak recenzji

Na razie nie ma recenzji dla książki. Możesz napisać własną!!!

Napisz recenzję

Napisz własną recenzję

Captcha

Newsletter

Jeśli są Państwo zainteresowani otrzymywaniem aktualnych informacji z Wydawnictwa Naukowego UMK, prosimy o zapisanie się do listy odbiorców naszego newslettera.

Dodano do koszyka:

Lorem ipsum