Tamara Brzostowska-Tereszkiewicz

Ewolucje teorii. Biologizm w modernistycznym literaturoznawstwie rosyjskim

Wysyłamy w ciągu 7 dni
Przekierowanie zewnętrzne
Przekierowanie do ibuk.pl
ISBN:
978-83-231-2719-2
Rok wydania:
2011
Liczba stron:
408
Nr wydania:
pierwsze
Typ okładki:
twarda z obwolutą
Format:
148 x 210 mm
Seria:
Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej
Wydawca:
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

34,00 zł

twarda z obwolutą

Tamara Brzostowska-Tereszkiewicz

Ewolucje teorii. Biologizm w modernistycznym literaturoznawstwie rosyjskim

Kategoria produktu:

Książka jest poświęcona archeologii nowoczesnej teorii literatury w kontekście historii intelektualnej wschodnioeuropejskiego modernizmu. Z zawrotnej mnogości konceptów, doktryn, idei i eksperymentów wyłaniają się kontury systemowej całości, w której myślenie naukowe współistnieje z mitologicznym, wiedza łączy się z wiarą, przyroda z duchem, życie z twórczością, ideologiczna jednojęzyczność konkuruje z różnojęzycznością. Lokalne zagęszczenia detali tworzą „analityczną" (w Fiłonowowskim rozumieniu tego terminu) panoramę rosyjskiego biologizmu literaturoznawczego. W utopistycznej aurze rosyjskiego modernizmu pierwszego trzydziestolecia XX wieku korelacja biologii i nauki o literaturze daje hybrydy tej miary, co paleogenologia i paleosemantyka, wersologiczny morganizm i dramatologia inspirowana Mendlowską teorią dziedziczenia cech, nomogeneza folkloru i filembriogeneza tropów, morfologia gatunków i literacki mutacjonizm. Ciasny splot języków teorii literatury i nowoczesnej biologii teoretycznej uniemożliwia odseparowanie Naturwissenschaften i Kulturwissenschaften, w sposób, który głoszą badeńscy neokantyści. Rekonstrukcja koncepcji ukształtowanych pod naporem antydarwinizmu i witalistycznych nurtów europejskiej filozofii pozwala istotnie zmodyfikować dotychczasowy obraz genealogii, właściwości oraz pozycji środkowo- i wschodnioeuropejskiego strukturalizmu w historii literaturoznawstwa, a także zrewidować metodologiczno-epistemologiczne podstawy tej ekspansywnej formacji teoretycznej.

Wprowadzenie. Z archeologii wiedzy o literaturze / 11 

Rozdział 1. Między dawnym a nowym biologizmem /  43
Przełom antynaturalistyczny - niedokończony projekt? /  43
Poetyka w świetle przyrodoznawstwa. Przypadek Borisa Jarcho /  50
Nad mapą rosyjskiego antypozytywizmu /  61
„Z powrotem do Goethego!" /  74
Zwrot do pozytywizmu i naturalizmu /  83
Narodziny teorii literatury z ducha Lebensphilosophie /  107 

Rozdział 2. Prestrukturalizm i antydarwinizm /  135
Pojedynek epok /  135
Archaiści, nowatorzy i synkretycy /  144
Wersologiczny morganizm /  159
Nomogeneza tropów, gatunków i języków /  166 

Rozdział 3. Lato paleontologów /  183
Zorze jafetydologii /  183
W kręgu semantycznej paleontologii kultury /  202
Poetyka i paleontologia. Literaturoznawczy zaum Olgi Freudenberg /  221 

Rozdział 4. Morfologizm: próba (re)konstrukcji pewnego pojęcia z zakresu literaturoznawstwa /  235
„Metoda formalna, czyli morfologiczna" /  235
Próba systematyki /  242
Mechanicyzm /  247
Anatomizm (wariant Cuviera) /  249
Fizjologizm /  256
Holizm /  262
Antymechanicyzm /  267
Transformacjonizm (wariant Goethego) /  269
Paleontologie (warianty Darwina i Lamarcka) /  284
Aromorfozy (wariant Siewiercowa) /  294
Projekcja morfologiczna /  297 

Zakończenie. Tartuska śluza /  299
Bibliografia /  319
Nota bibliograficzna /  367
Summary. Evolutions of theory. Biologism in modernist russian literary scholarship /  369
Indeks osobowy /  373
Indeks pojęć /  389

  • Paweł Bohuszewicz

    Nowoczesna teoria literatury narodziła się w Europie Środkowej i Wschodniej. Książka Tamary Brzostowskiej-Tereszkiewicz Ewolucje teorii. Biologizm w modernistycznym literaturoznawstwie rosyjskim (Wyd. Naukowe UMK, Toruń 2011, seria: Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej) stanowi próbę opisu tego momentu. Już na samym wstępie autorka pokazuje, że nie należy o nim myśleć tylko w czasie przeszłym. Przeciwnie, literaturoznawcze idee, które zaczęły krystalizować się w Rosji w pierwszym trzydziestoleciu XX wieku – przykładowo: „semantologia historyczna” Olgi Freudenberg, „paleopoetologia” Izraila Frank-Kamienieckiego czy „logika mitu” Jakowa Gołosowkera – wciąż zasilają aktualne dyskusje z kręgu historiografii, (neurosemiotycznej) narratologii lub kognitywistycznej genologii. Celem Ewolucji teorii nie jest jednak tradycyjna rekonstrukcja całego bogactwa literaturoznawczych koncepcji ukształtowanych w tamtym czasie – wspólną ich właściwością jest inspiracja nowoczesną biologią i witalistycznymi nurtami filozofii europejskiej – ale zbudowanie projektu należącego do kulturowej antropologii poznania. […] Ujęcie koncepcji literaturoznawczych w kontekście historyczno-kulturowym decyduje o wielkiej atrakcyjności tej książki. Sięgnąć po nią powinien nie tylko literaturoznawca, ale i badacz kultury, a także filozof. Wszak, jak zapewnia autorka w pierwszych słowach książki, „Literaturoznawstwo może być takim samym materiałem dla teorii poznania, jak biologia lub nauki ścisłe”.
    Fragment recenzji opublikowanej w „Głosie uczelni” (6/2012)
Napisz recenzję

Napisz własną recenzję

Captcha
  • Tamara Brzostowska-Tereszkiewicz

    Tamara Brzostowska (ur. 1978) - adiunkt w Pracowni Poetyki Historycznej Instytutu Badań Literackich PAN, absolwentka Instytutu Anglistyki oraz Instytutu Literatury Polskiej w systemie Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych na Uniwersytecie Warszawskim. Prezes Fundacji „Centrum Międzynarodowych Badań Polonistycznych". Stypendystka Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Publikowała m.in. w „Tekstach Drugich", „Pamiętniku Literackim", „Przestrzeniach Teorii" oraz monografiach zbiorowych. Tłumaczyła pisma Olgi Freudenberg, Michaiła Bachtina, Pawła Miedwiediewa, Iwana Kanajewa i bachtinologów. Zajmuje się historią doktryn literaturoznawczych, związkami teorii literatury i nauk biologicznych, modernizmem polskim, rosyjskim i angloamerykańskim oraz historią twórczości translatorskiej i myśli przekładoznawczej. 

Inne produkty z tej kategorii

Newsletter

Jeśli są Państwo zainteresowani otrzymywaniem aktualnych informacji z Wydawnictwa Naukowego UMK, prosimy o zapisanie się do listy odbiorców naszego newslettera.

Dodano do koszyka:

Lorem ipsum