Clavis universalis. Nowe dociekania dotyczące prawdy, będące dowodem na nieistnienie świata zewnętrznego czyli na jego niemożliwość

Arthur Collier (1680–1732) należy do myślicieli, którzy pojawiają się zwykle jedynie na marginesach podręczników historii filozofii. W wydanym w 1713 roku dziełku Clavis universalis ów angielski duchowny z prowincjonalnego Wiltshire podejmuje próbę dowiedzenia, że świat zewnętrzny nie istnieje – a dokładniej, że nie może istnieć jako coś całkowicie niezależnego od umysłu i aktu postrzegania. Traktat powstały równocześnie z pismami Berkeleya stanowi drugą, stworzoną niezależnie, wersję immaterializmu, rozwijającą wątki obecne u Nicolasa Malebranche’a i Johna Norrisa. Collier nie kwestionuje realności doświadczenia; przeciwnie – punktem wyjścia czyni przekonanie, że „cokolwiek jest widziane – jest”, pytając jedynie o sposób istnienia rzeczy, które uznajemy za zewnętrzne wobec umysłu. Ta krótka, gęsta i osobliwa rozprawa jest zarazem świadectwem epoki, w której filozofia nowożytna zaczęła z niezwykłą konsekwencją badać granice ludzkiego poznania i status świata dostępnego doświadczeniu. Niniejsze wydanie zawiera pierwszy polski przekład dzieła wraz z wprowadzeniem ukazującym jego filozoficzne tło – od kartezjanizmu i okazjonalizmu po immaterializm Berkeleya.