George Santayana

Rozum w religii

Wysyłamy w ciągu 5 dni roboczych
ISBN:
978-83-231-4409-0
Publication year:
2020
Pages number:
264
Nr wydania:
pierwsze
Typ okładki:
miękka
Format:
145 x 210 mm
Series:
Klasyka filozofii
Publisher:
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

30,60 zł

miękka

George Santayana

Rozum w religii

Kategoria produktu:

Przekład, wstęp i opracowanie – Adam Grzeliński i Krzysztof Wawrzonkowski

Niniejsza rozprawa George’a Santayany (1863–1952), należącego do najważniejszych amerykańskich filozofów XX wieku, stanowi trzecią część cyklu The Life of Reason (1905–1906), jednego z dwóch, obok późniejszych Realms of Being (1927–1940), monumentalnych dzieł myśliciela. W kolejnych tomach składających się na Życie Rozumu Santayana śledzi stopniowe wyłanianie się refleksyjności, a przez to wzrastanie rozumności i obiektywizację przedmiotów ludzkich dążeń – ideałów w ustanawianiu świata codziennego doświadczenia, w racjonalnie funkcjonującej i opartej na zasadach prawa społeczności, w sztuce w symboliczny sposób ukazującej istotne kwestie ludzkiego życia, w postępie nauk, a wreszcie w religii.

Zawarty w tomie opis religii ma dwojaki charakter. Po pierwsze Santayana spisuje w nim swoistą historię systemów religijnych, wyłanianie się politeizmu i jego przekształcenie w największe religie monoteistyczne. Pisze o judaizmie, religiach Indii, buddyzmie i islamie, choć najwięcej miejsca poświęca chrześcijaństwu i jego rozwojowi. Z drugiej, bardziej systematycznej strony analizuje religię jako samoistną i niesprowadzalną do innych, ludzką formację duchową oraz jej najważniejsze składowe. Są to: myślenie mityczne, pobożność, duchowość, miłosierdzie i wiara w życie przyszłe.

Słowo od tłumaczy / 11

Rozdział I. W jaki sposób religia może stanowić ucieleśnienie rozumu / 19
Religia z pewnością ma swoje znaczenie – Jednak nie jest prawdziwa w sensie dosłownym – Każda religia jest czymś pozytywnym i szczególnym – Każda religia ma na celu Życie Rozumu – W przeważającym stopniu chybia jednak tego celu – Ma ona charakter wyobrażeniowy – Zaprzeczenie właściwemu religii poetyzowaniu wystawia na szwank jej wartość – Nie tyle powstrzymuje ona rozwój nauki, ile ją poprzedza – Ma jedynie symboliczny charakter i jest na wskroś ludzka

Rozdział II. Racjonalne elementy zabobonu / 31
Przyczyny, które odczuwamy, nie są przyczynami koniecznymi – Mechanizm i dialektyka ukrytych zasad – Wczesny dobór kategorii – Próbne racjonalne światy – Zabobon rudymentarną filozofią. Cud, choć niespodziewany, jest bardziej zrozumiały niż stały proces – Przesądy są wynikiem zbyt pospiesznej chęci rozumienia – Brak dbałości sprawia, że przesądy rozprzestrzeniają się – Geniusz może posłużyć się przesądami, aby przekazać niedającą się wysłowić mądrość

Rozdział III. Magia, ofiara i modlitwa / 43
Bogów zrodził strach – Przyczyniła się do tego także potrzeba – Prawdziwe dowody istnienia Boga – W religii praktyka poprzedza teorię – Przyziemna, pierwotna natura praktyk religijnych – Niskie pobudki i zazdrość bogów: sugestia ofiary – Sztuki rytualne – Ofiary dziękczynne – Ofiara skruszonego serca – Modlitwa ze swej istoty nie ma charakteru użytkowego – Jej domniemana skuteczność ma charakter magiczny – Teologiczne zagadki – Realna skuteczność musiałaby mieć charakter mechaniczny – Prawdziwe pożytki z modlitwy – Rozjaśnia ideał – Pozwala pogodzić się z tym, co nieuniknione – Sprzyja życiu duchowemu, dając wyobrażenie jego doskonałości – Dyscyplina i kontemplacja stanowią swą nagrodę same dla siebie

Rozdział IV. Mitologia / 63
Czym dla umysłu są bajki – Mitologia potrzebuje geniuszu – Tylko częściowo jest zwodnicza – Istota jej interpretacji – Stanowi przeciwieństwo nauki – Istotna rola czynnika moralnego – Jej zalew – Mit jest uzasadnieniem magii – Mity mogą mieć charakter metafizyczny – Wydają się od samego początku gotowe, podobnie jak części tkanki społecznej – Kłopoczą sumienie – Początkowe stadium mitu w Wedach – Naturalne sugestie wkrótce się wyczerpują. Ich miejsce zajmuje wówczas abstrakcyjna fantazja – Mogą stać się ideałami moralnymi – Moralny charakter bóstw słonecznych – Zaczynem, dzięki któremu wzrasta religia, jest moralny idealizm

Rozdział V. Tradycja hebrajska / 81
Fazy rozwoju hebraizmu – Plemienny monoteizm Izraela – Problemy, jakie pociągnęło to za sobą – Prorocy wlali nowe wino do starych butelek – Inspiracja i autorytet – Początki Kościoła – Bigoteria stała się zasadą – Przyjęcie pokuty – Chrześcijaństwo łączy optymizm z ascetyzmem – Rozum spętany pomiędzy jednym a drugim – Religia uczyniona instytucją

Rozdział VI. Chrześcijański epos / 93
Istota dobra nie jest czymś przypadkowym, lecz ma charakter ekspresywny – Religia powszechna musi zawierać interpretację całego świata – Dwojaki apel chrześcijaństwa – Hebrajskie metafory stają się greckimi mitami – Hebrajska filozofia historii utożsamiona z platońską kosmologią – Powstały w wyniku tego ortodoksyjny system – Krótki doczesny dramat – Mitologia to język i należy rozumieć, że przekazuje coś za pomocą symboli

Rozdział VII. Wprowadzenie pogańskich zwyczajów i barbarzyńskiego geniuszu do chrześcijaństwa / 107
Potrzeba pogańskiego chrześcijaństwa – Katolicka pobożność bardziej ludzka niż katolicka liturgia – Naturalna pobożność – Schronienie w tym, co ponadnaturalne – Mistycznie uświęcone epizody życia – Poskromione pogaństwo, zliberalizowany hebraizm – Post-racjonalny system oparty na rozpaczy – Zewnętrzna konwersja barbarzyńców – Wyraz północnego geniuszu w katolicyzmie – Ich wewnętrzna niezgodność – Sprzeczność tradycji i instynktu w protestantyzmie – Duch protestancki daleki od ducha Ewangelii – Przeszkody na drodze do humanizmu – Reformacja i kontrreformacja – Protestantyzm jako wyraz charakteru – Przepełnia je duch życia – oraz odwagi – jednak głos zdradza brak doświadczenia – Jego emancypacja od chrześcijaństwa

Rozdział VIII. Konflikt mitologii z prawdą moralną / 131
Mit powinien rozwiać się wraz z postępem nauki – Ale mit bywa mylony z wartościami moralnymi, które wyraża – Neoplatońska korekta – Uczyniła ona z abstrakcji istoty mityczne – Hipostazy pogrzebały ideały – Korekta stoików – Ideał ustąpił miejsca temu, co fizyczne – Analogiczne przemiany chrześcijaństwa – Jeśli hebraizm ma być filozoficzny, musi być panteistyczny – Panteizm, choćby tylko psychologiczny, ignoruje ideały – Prawdziwie boskie działanie ograniczone do czynienia dobra – Potrzeba przeciwnej zasady – To człowiek jest miarą wartości – Nadzieja na szczęście źródłem wiary w Boga

Rozdział IX. Chrześcijański kompromis / 149
Zawieszenie między nadzieją a rozczarowaniem – Powierzchowne rozwiązanie – Ale od czego mamy zostać odkupieni? – Typowa postawa św. Augustyna – Dochodzi do platonizmu – Utożsamia on go z chrześcijaństwem – Dobry Bóg – Religia pierwotna i wtórna – Niejednoznaczna skuteczność dobra u Platona – Niejednoznaczna dobroć twórcy w przypadku Hioba – Manichejczycy – Wszystko jest z natury dobre – Nauka o stworzeniu wymaga nauki o upadku – Grzech pierworodny – Przymusowe porzucenie ideału – Problem dla protestantów – Przyjęcie panteizmu – Bardziej pospolita pogarda dla ideałów – Przesąd to cena mitologii

Rozdział X. Pobożność / 175
Jądrem religii nie jest teoria – Lojalność względem źródeł naszego istnienia – Pobożność Eneasza – Potrzeba idealnego tła – Pobożność akceptuje naturalne uwarunkowania i bieżące zadania. Kierownicza rola instynktu jest czymś normalnym – Do istoty ducha należy ucieleśnienie – Pobożności w stosunku do bogów nadają kształt obecne ideały – Religia ludzkości – Kosmiczna pobożność

Rozdział XI. Duchowość i jej zepsucie / 189
Duchowość to życie w zgodzie z ideałem – Naturalna duchowość – Pierwotna świadomość może mieć charakter duchowy – Duch zaprzeczony instrumentalizmami – Jednym z wrogów ducha jest światowość – Argumenty za przyjemnością i przeciw niej – Rezultat światowej mądrości – Dwie rzekome ucieczki od próżności – Fanatyzm – i mistycyzm – Jedna i druga jest nieracjonalna – Czy istnieje trzecia droga? – Tak, ponieważ doświadczenie ma swe niezbywalne wartości – Wyobraźnia religijna musi zapewnić im pewien idealny standard

Rozdział XII. Miłosierdzie / 207
Możliwa tyrania rozumu – Wszystko ma swe prawa – Moralność pierwotna i wtórna – Bezlitosna pogańska sprawiedliwość jest niesłuszna – Upadek starożytnych państw – Racjonalne miłosierdzie – Jego granice – Jego oparcie w micie – W miłosierdziu tkwi inteligencja – Jego buddyjska i chrześcijańska forma – Pozorne rozdzielenie tego, co duchowe, i tego, co naturalne

Rozdział XIII. Wiara w życie przyszłe / 221
Długość ludzkiego życia to przedmiot przyrodoznawstwa – Zjawiska „psychiczne” – Hipertrofie zmysłowości – Te możliwości oddziałują jedynie na to, co fizyczne – Moralne podstawy owej doktryny. Niezbędne założenie dotyczące przyszłości – Przypuszczenie nie jest dowodem – Argument solipsyzmu – Nieuwarunkowanie i nieśmiertelność przeniesione na bogów – lub na boską zasadę obecną we wszystkich istotach – W obu przypadkach indywiduum nie jest nieśmiertelne – Możliwe formy przetrwania – Argumenty z odpłaty i potrzeby możliwości rozwoju – Niegodziwość jednych i drugich – Pociąga to za sobą fałszywie optymistyczny postulat – Przejście do idealności

Rozdział XIV. Nieśmiertelność idealna / 239
Olimpijska nieśmiertelność pierwszym ideałem – Pośrednie osiągnięcie nieśmiertelności dzięki rozmnażaniu – Moralna akceptacja tego kompromisu – Nawet zastępcza nieśmiertelność jest ze swej istoty niemożliwa – Rozumne zwycięstwo nad zmiennością – Jego chwała – Rozum stanowi o boskości człowieka – i jego nieśmiertelności – Jest on siedzibą wszelkich prawd – Nieśmiertelność epikurejska, ze względu na prawdę istnienia – Nieśmiertelność logiczna, ze względu na przedmioty myślenia – Nieśmiertelność etyczna, ze względu na rodzaj doskonałości

Rozdział XV. Zakończenie / 259
Porażka magii – i mitologii. Ich wyobrażeniowa wartość – Uzasadniona pobożność i duchowość – Mistycyzm jako pierwotny stan odczuwania – Może powrócić na każdym etapie rozwoju kultury – Forma obdarza substancję życiem i wartością

 

No reviews

At the moment there is no reviews for this book. You can write your own!!!

Write review

Write your own review

Captcha

Produkty Powiązane

Show all

Inne produkty z tej kategorii

Newsletter

If you are interested in receiving news from Wydawnictwo Naukowe UMK, please subscribe to our newsletter.

Dodano do koszyka:

Lorem ipsum