Kategoria: Nauki humanistyczne / Filologie obce / Filologia klasyczna

Historia naturalna. Tom V: Medycyna i Farmakologia. Księgi XXVIII–XXXII

seria:Historia naturalna autorzy:

Gajusz Pliniusz Sekundus

Rok wydania:2026 Nr wydania:Wydanie pierwsze Liczba stron:543 ISBN:978-83-231-6350-3 eISBN:978-83-231-6351-0 DOI: https://doi.org/10.12775/978-83-231-6351-0

OPIS Przedostatni już tom, piąty z kolei, Historii naturalnej Pliniusza składa się z pięciu ksiąg i obejmuje swą tematyką medycynę oraz farmakologię. Na początku ks. XXVIII Pliniusz wyjaśnia czytelnikowi, dlaczego pojawiają się w niej pewne nieuniknione powtórzenia, które znalazły się we wcześniejszych księgach. Dzieje się tak dlatego, że właśnie teraz właściwości lecznicze zwierząt lub ich narządy oraz organy będą omawiane z punktu widzenia ich przydatności i zastosowania w medycynie. Pierwsze paragrafy tej księgi zawierają wykaz makabrycznych leków i makabrycznych praktyk, których dokonuje się w celach leczniczych. Daje to encyklopedyście okazję do polemiki z magami, których gani za ich oszustwa i nikczemność. Można powiedzieć, że tutaj medycyna i magia współistnieją i przeplatają się ze sobą. Księga XXIX to rys historyczny rozwoju sztuki leczenia w Rzymie. Pliniusz podkreśla, że jako pierwszy podjął się tego zadania. Takie ujęcie tematu narzucało się poniekąd samo. Dlatego najpierw jest kilka paragrafów dotyczących greckiej i rzymskiej medycyny, począwszy od wyjaśnienia legendarnego pochodzenia tej artis wraz z jej mitycznym twórcą Asklepiosem, poprzez medycynę chirurgiczną, która rozwinęła się przede wszystkim w czasie wojny trojańskiej, aby za pośrednictwem Hipokratesa oraz głównych jej mistrzów i reprezentantów dotrzeć do jej przedstawicieli działających w epoce republikańskiej i w pierwszych latach epoki cesarskiej. Natomiast ks. XXX stanowi właściwie zestawienie wiadomości dotyczących farmakologii, a poprzedzająca ją historia magii została nakreślona w taki sposób, żeby czytelnik nie nabrał przekonania, iż autor nadmiernie sympatyzuje z wiedzą magiczną, która w Rzymie była zawsze traktowana podejrzliwie i piętnowana z całą surowością jako zakłócająca porządek publiczny. Księga XXXI jest poświęcona lekom, których dostarczają wody, ich pochodne oraz zwierzęta wodne. Ta księga dzieli się na trzy części: w pierwszej z nich Pliniusz zajmuje się wodami i zawartymi w nich substancjami nieorganicznymi, w drugiej solą i jej leczniczym oddziaływaniem na ludzki organizm, a w trzeciej gąbkami oraz ich zastosowaniem w praktyce. Ostatnia w tym zbiorze ks. XXXII, podobnie jak poprzednia, jest wypełniona opisem środków leczniczych mającym związek z wodą. Znalazł się w niej wykaz niezwykłych zjawisk i wydarzeń (miracula), jakie dzieją się w morzu. Tę księgę wyróżniają zamieszczone w niej trzy listy. Pierwsza lista zawiera wykaz bestii morskich. Druga, ułożona w porządku alfabetycznym, obejmuje wszystkie pozostałe stworzenia morskie. Trzecia zaś to zbiór ryb wspomnianych w Halieutica Owidiusza i zdaniem Pliniusza niewymienionych przez innych autorów. Identyfikacja wielu wzmiankowanych tutaj zwierząt wodnych jest niemożliwa, ponieważ ich nazwy pojawiają się tylko u Pliniusza.

Od Tłumacza

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów dzieł cytowanych / 7

Wstęp / 9

1. Zarys tematyki pięciu kolejnych ksiąg encyklopedii / 9
2. Wybrana literatura / 31

Historia naturalna

Księga XXVIII / 41
Księga XXIX / 173
Księga XXX / 251
Księga XXXI / 329
Księga XXXII / 395

Przypisy do Księgi XXVIII / 471
Przypisy do Księgi XXIX / 491
Przypisy do Księgi XXX / 503
Przypisy do Księgi XXXI / 509
Przypisy do Księgi XXXII / 515

Indeks osób / 521
Indeks nazw geograficznych i etnicznych / 527
Indeks nazw roślin / 535
Indeks nazw astronomicznych / 541
Indeks miar i wag / 543

Recenzje

Autorzy

Gajusz Pliniusz Sekundus

Książki autora:

- Historia naturalna. Tom V: Medycyna i Farmakologia. Księgi XXVIII–XXXII
- Historia naturalna. Tom IV: Ziołolecznictwo. Księgi XX–XXVII
- Historia naturalna. Tom III: Botanika. Rolnictwo i Ogrodnictwo. Księgi XII–XIX
- Historia naturalna. Tom I: Kosmologia i Geografia. Księgi II–VI
- Historia naturalna. Tom II: Antropologia i Zoologia. Księgi VII–XI