Podwójny margines. Twórcy i twórczynie praktyk i polityk przekładu literackiego w dwudziestoleciu międzywojennym

Książka Podwójny margines. Twórcy i twórczynie praktyki i polityk przekładu literackiego w dwudziestoleciu międzywojennym proponuje rewizję istniejącego obrazu zależności społeczno-kulturowych międzywojnia z perspektywy przekładoznawczej. Autorka, poszukując odpowiedzi na pytania o rolę przekładu literackiego – jako zjawiska, praktyki i zagadnienia – w przemianach epoki, bada przestrzenie marginesu, pomijane dotychczas w refleksji historycznoliterackiej. Kreśli panoramę dwudziestolecia z perspektywy zagadnień tłumaczeniowych (inicjatyw, projektów, praktyk, polityk, obiegów i recepcji przekładów oraz metarefleksji nad jego rolą w społeczeństwie i kulturze), a zwłaszcza postaci, które na różne sposoby – i nie zawsze świadomie – kształtowały dyskurs przekładowe dwudziestolecia. Panoramę tę uzupełniają mikrohistoryczne studia problematyzujące recepcję i krytykę przekładu w kontekście losów dwojga tłumaczy: Pawła Hulki-Laskowskiego, znanego głównie ze spolszczeń twórczości Jaroslava Haška i Karela Čapka, oraz parającej się przekładem przede wszystkim literatury gatunkowej z języka angielskiego, Bolesławy Kopelówny. Autorka pokazuje, że twórcy i twórczynie przekładu to osoby, które aktywnie współtworzą kulturę literacką. Próba wglądu w ich motywacje, świadome i nieuświadomione poglądy na przekład, umożliwia badanie dynamiki zjawisk cywilizacyjno-kulturowych i społecznych epoki oraz obnażenie i częściowe zrozumienie stojących za nimi mechanizmów.

WSTĘP. TRUDNOŚCI W STAWIANIU GRANIC I KONIECZNOŚĆ ODNAJDYWANIA PYTAŃ / 9

ROZDZIAŁ 1. ZUPEŁNIE INNE HISTORIE – O DYNAMICZNYCH, INTERDYSCYPLINARNYCH I INKLUZYWNYCH BADANIACH PRZEKŁADU / 23

Humanizacja przekładoznawstwa / 23

Archeologia, mikrohistorie i archiwa / 33

Marginesy i ślady: o rozszerzaniu definicji archiwów / 45

Parateksty i periodyki jako archiwa przekładu / 50

O tożsamości i granicach (transdyscyplinarność i metarefleksja w historii przekładu) / 56

Przekład w historii – przedmiot badań czy perspektywa? / 63

ROZDZIAŁ 2. PANORAMA – PRZEKŁAD NIE(D)OCENIANY I NIEDOSTRZEGANY / 71

Figura i tło – przestrzenie nie(d)opowiedziane / 71

Meandry recepcji / 78

Nie tylko Boy, dlaczego tylko nie Boy / 82

Pułapki periodyzacji i próby jej przezwyciężenia / 95

Spór o przekład / 105

Projekty i projekcje – w poszukiwaniu tożsamości / 106

Praktyki – (nie)zależność i rozproszenie / 116

ROZDZIAŁ 3. (AUTO)BIOGRAFIE, ARCHIWA I MIKROHISTORIE Z PODWÓJNEGO MARGINESU / 273

„Lepiej, że ja sam” – Paweł Hulka-Laskowski / 273

Hulki-Laskowskiego (nie)obiektywna (nie)widzialność / 273

Kogo scalić? / 274

Praktyk i teoretyk / 288

Idealistyczny bojownik / 296
Dwa księżyce – dwa miasta – jego Żyrardów i jego Cieszyn / 308
Nie sam / 341
Paradoksy i refrakcje / 345
Cudzym głosem – Bolesława Kopelówna / 348
Bez słowa / 351
Niezwykle pracowita – dorobek przekładowy / 355
„Tępiona wyjątkowo bezlitośnie” (?) – krytyka przekładu a recepcja utworu / 360
Parateksty – prawo głosu / 379
„...coś tam jeszcze także autorom i tłumaczom” – o mierze sukcesu / 386
Nieoczekiwane post scriptum – przekłady ostatnie / 389
Zapisana w cudzym archiwum / 395
Autorka i redaktorka – własnym głosem (?) / 406

ZAKOŃCZENIE. PRZEKŁAD JAKO SPOSÓB NA WIECZNE ŻYCIE (LITERATURY) / 415

ANEKS / 425

BIBLIOGRAFIA / 433

SUMMARY / 465

INDEKS OSÓB / 471

- Podwójny margines. Twórcy i twórczynie praktyk i polityk przekładu literackiego w dwudziestoleciu międzywojennym