Dariusz Brzostek, Anna Skubaczewska-Pniewska, Andrzej Stoff (red.)

Poezja świadoma siebie. Interpretacje wierszy autotematycznych

Wysyłamy w ciągu 3 dni
Przekierowanie do ibuk.pl
ISBN:
978-83-231-2347-7
Rok wydania:
2009
Liczba stron:
300
Nr wydania:
pierwsze
Typ okładki:
miękka
Wydawca:
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

36,40 zł

miękka

Dariusz Brzostek, Anna Skubaczewska-Pniewska, Andrzej Stoff (red.)

Poezja świadoma siebie. Interpretacje wierszy autotematycznych

Kategoria produktu:

Spośród wielu definicji, za pomocą których usiłuje się przybliżyć istotę poezji, na szczególną uwagę zasługuje uznanie jej za formę spotęgowanej świadomości. W takim przybliżeniu jest szacunek dla wysiłku poetów, jaki wkładają oni w dążenie do odsłonięcia prawd o świecie - ich własnych prawd, nieraz formułowanych w skrajnie niesprzyjających warunkach osobistych i historycznych, ale jakże często w zdumiewający sposób mówiących coś także o nas samych, o czytelnikach ich wierszy. Jest też, równocześnie, zdumienie dla ich umiejętności zawarcia nawet tego, co najistotniejsze i najtrudniejsze w formie trafnej a lapidarnej, która pozwala pamięci zachować nie tylko myśl, ale i słowo poety. Najbardziej wartościowe i najpiękniejsze wiersze powstają wtedy, gdy świadomości spraw świata i człowieka towarzyszy adekwatna świadomość możliwości języka - inaczej prawda poety pozostałaby tylko jego prawdą, albo uległa zniekształceniu w nieporadności mowy wobec istoty rzeczy. Ale nawet w przypadku wierszy najbardziej udanych wyczuwalne jest napięcie między słowem i rzeczą, tyle że wtedy służy ono zarówno pobudzeniu czytelnika do współdociekania sensu, jak i ożywieniu inwencji językowej.

Samoświadomość spełniana stale w coraz to nowych utworach widocznie jednak nie wystarcza poetom, skoro od najdawniejszych czasów pojawiają się w ich twórczości wątki, a nawet cale utwory szczególne - poświęcone poezji. Nie odbywa się to jednak na zasadzie prostej odkrywczości tematycznej; poezja jako przedmiot refleksji i wypowiedzi poetyckiej to coś nieporównanie więcej niż tylko jeden z tematów. To szczególny wyraz samoświadomości twórców. Utwory tego rodzaju, stanowiące w historii literatury nurt bogaty i zróżnicowany, to udzielane ustawicznie, choć zawsze w nowych okolicznościach, odpowiedzi poetów na nurtujące ich pytania o sens tego, co robią, o ich własne miejsce w świecie - wśród innych, o prawo do publicznego zabrania głosu. Bo przecież najbardziej nawet intymna liryka ma sens dopiero wtedy, gdy trafia do innych, gdy zaspokaja ich potrzebę kontaktu, a nawet zmienia uczuciową formę ich życia. Bogato reprezentowane są w takich wierszach kwestie warsztatowe, ale i one podejmowane są z troski o niezakłóconą komunikację z czytelnikami, o możliwość trafienia z myślą i słowem własnym do świadomości cudzej, a więc zawsze w perspektywie sensu pisania. Odpowiedzi bywają mniej i bardziej pewne, są także odpowiedzi zawieszone, bywają powroty do pytań - niekoniecznie jako świadectwa przegranej, często jako przeświadczenie, że inaczej być nie może, że zaprzestać stawiania pytań oznaczałoby zrezygnować z własnego rozwoju, z sięgania wyżej i dalej...

Od inwokacji poematów Homerowych i wzruszającego pierwszego świadectwa przyznania się poety w swoim dziele do jego autorstwa, z jakim mamy do czynienia w inwokacji Hezjodowej Teogonii („Muzy, Olimpu dziewice [...] niegdyś Hezjoda pięknego uczyły śpiewania"), ten przebogaty nurt utworów i fragmentów większych dzieł stanowi dokumentację aktów samoświadomości, na jakie zdobyli się i jakie utrwalili poeci różnych czasów, narodów i kultur. W nich w sposób szczególny poezja jest świadoma sama siebie, czy, mówiąc ostrożniej, poezja stale poszukuje swojej tożsamości.

Pomysł zebrania w jednym tomie interpretacji wierszy autotematycznych wyrósł z nieco smutnej konstatacji, że ten nurt poezji, jaki one reprezentują, jest doceniany bardziej teoretycznie niż praktycznie. To znaczy, że znamy, a nawet cenimy te wiersze, analizujemy je wśród innych utworów danego poety; niektóre, autorstwa co wybitniejszych poetów, dobrze pamiętamy i cytujemy przy różnych okazjach. Jako tworzące tak rozległy, złożony i bogaty obszar literatury zasługują one jednak także na osobne nimi zainteresowanie. Jego szczegółowe zbadanie będzie miało istotny wpływ na dopełnienie, a niekiedy może i zmianę sądów na temat świadomości literackiej poszczególnych konwencji, nurtów, epok. Tym bardziej, że kwestie czysto literackie łączą się tu z problemami ogólnokulturowymi. Poeci, udzielając odpowiedzi na dręczące ich pytania, sięgają po pojęcia, hasła, znaki i symbole streszczające epokę. W zindywidualizowanych sposobach ich użycia jest szczególnie dobitne świadectwo tego, jak każda epoka rozstrzyga dylematy rodzące się na styku tego, co wspólne i osobowe, jak godzi (lub nie!) jednostkę twórczą ze społeczeństwem, w którym ona żyje.

W niniejszej publikacji deklarowane zainteresowanie mogło być zrealizowane częściowo tylko, niejako rekonesansowe. Już sam wybór poetów i tekstów musiał być kompromisem uwzględniającym, z jednej strony, reprezentatywność nazwisk i utworów, a z drugiej indywidualne zainteresowania autorów. Wobec oczywistej konieczności wyboru znikomej tylko liczby przykładów spośród tych, którymi zająć by się można, warto, a nawet trzeba, dyskusja na temat doboru tekstów ostatecznie analizowanych i interpretowanych byłaby raczej jałowa. Jest zresztą wysoce prawdopodobne, że wiersze, o które by się najczęściej upominano, okazalyby się utworami najbardziej znanymi, więcej - obrosłymi już licznymi interpretacjami. W takim przypadku należałoby raczej pomyśleć o tomie analiz świadectw odbioru i - tam, gdzie okazałoby się to badawczo płodne - reinterpretacji. Ważniejsze od dyskusji na temat doboru przykładów jest, jak sądzę, sprawdzenie w skali choćby takiej, jak tu proponowana, stopnia samoistności problematyki poezji o poezji i jej znaczenia dla badań nad świadomością literacką. A perspektywicznie: inspirowanie dalszych badań w tym zakresie. Przybrać by one mogły różne formy i dotyczyć różnych zakresów zjawisk. Oczywiście, z wykorzystaniem wszystkiego, co w tym i pokrewnych zakresach już zrobiono. Nowość niniejszego przedsięwzięcia polega bowiem bardziej na skali zainteresowania problemem niż na wyłączności w jego podejmowaniu. Nawet dziś jednak jako cel pożądany i -w jakimś sensie - finalny, choćby ze względu na praktyczne wykorzystanie, wskazać można słownik symboli świadomości poetyckiej: rekonstrukcję i charakterystykę znaków, jakie ta świadomość przyjmowała w różnych epokach, estetykach i w indywidualnym zróżnicowaniu przez najwybitniejszych poetów, a więc instancji (antyczne Muzy i ich późniejsze przekształcenia), masek i ról (prorok Ujejskiego, grajek wiejski Syrokomli, sekretarz Miłosza), symboli i atrybutów.

Na zakończenie pomysłodawcy i redaktorom tomu wypada podziękować tym wszystkim, którzy uznali, że nie jest to sprawa prywatnych zainteresowań i zgodzili się wzbogacić książkę o własne prace. Niech ten wspólny wysiłek będzie jeszcze jednym, tym razem już praktycznym argumentem za ważnością problematyki świadomości literackiej - w jej przejawach poetyckich.

Andrzej Stoff, SŁOWO WSTĘPNE

Andrzej Stoff
Słowo wstępne / 7

Bartosz Awianowicz
Jana Kochanowskiego Elegiarum libri IIII, III 13 / 11

Maciej Wróblewski
Jana Kochanowskiego Pieśń XXII z Ksiąg wtórych / 23

Krzysztof Obremski
Krytyka poetycka? (W. Kochowski, Poetowie polscy świeższy i dawniejszy we dworze helikońskim odmalowani) / 33

Danuta Kowalewska
Adam Naruszewicz, Zabawa moja / 47

Maria Kalinowska
Ciche ziarna i błyszczące imiona (analiza i interpretacja wiersza Adama Mickiewicza Pytasz, za co Bóg trochą sławy mnie ozdobił…) / 57

Maria Kalinowska
„Nowy w duchu człowiek” i „echa śpiewane w niebie” (kilka uwag o wizji poezji w wierszu Juliusza Słowackiego Nastał, mój miły, wiek eschylesowy…) / 67

Dariusz Pniewski
Myśl i głos Wielkich słów Norwida / 75

Grażyna Halkiewicz-Sojak
Piękno-czasu Cypriana Norwida – jesienna elegia czy autotematyczna przestroga? / 89

Hanna Ratuszna
„Dźwięk dzwonu, co nie głuchnie w huraganów szumie” – O sonecie Kazimierza Przerwy-Tetmajera / 97

Hanna Ratuszna
Estetyka Leopolda Staffa – młodopolski spór o piękno / 111

Marzenna Maria Cyzman
Sitowie Juliana Tuwima. O ontologicznym uwikłaniu poezji świadomej siebie / 125

Aleksander Główczewski
Świat ma sens, bo sens ma sztuka. Kazimierza Wierzyńskiego Ars poetica / 137

Rafał Moczkodan
Poeta w drodze do krainy milczenia… Stanisława Balińskiego Prolog do nowej poezji / 161

Wacław Lewandowski
Bogdana Czaykowskiego Do Adama Czerniawskiego / 183

Andrzej Stoff
Ars poetica i ars vivendi. O Ars poetica Stanisława Grochowiaka / 191

Władysław Sawrycki
Potęga rezygnacji. O Mojej poezji Tadeusza Różewicza / 207

Andrzej Stoff
Samookreślenie przez negację Co myśli Pan Cogito o piekle Zbigniewa Herberta / 225

Maciej Wróblewski
Stanisława Barańczaka Fotografia pisarza / 241

Dariusz Brzostek
Gdzie jest Muza? Namuzowywanie Mirona Białoszewskiego / 253

Anna Skubaczewska-Pniewska
Poezja przeciw teorii. Strukturalizm Czesława Miłosza / 265

Anna Skubaczewska-Pniewska
Poezja przeciw poezji. Biała plama Ryszarda Krynickiego / 281

Indeks osobowy / 293

Brak recenzji

Na razie nie ma recenzji dla książki. Możesz napisać własną!!!

Napisz recenzję

Napisz własną recenzję

Captcha

Newsletter

Jeśli są Państwo zainteresowani otrzymywaniem aktualnych informacji z Wydawnictwa Naukowego UMK, prosimy o zapisanie się do listy odbiorców naszego newslettera.

Dodano do koszyka:

Lorem ipsum