Dariusz Brzostek, Anna Skubaczewska-Pniewska, Andrzej Stoff (red.)

Poezja świadoma siebie. Interpretacje wierszy autotematycznych

Wysyłamy w ciągu 3 dni
ISBN:
978-83-231-2347-7
Publication year:
2009
Pages number:
300
Nr wydania:
pierwsze
Typ okładki:
miękka
Publisher:
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

33,60 zł

miękka

Dariusz Brzostek, Anna Skubaczewska-Pniewska, Andrzej Stoff (red.)

Poezja świadoma siebie. Interpretacje wierszy autotematycznych

Kategoria produktu:

Spośród wielu definicji, za pomocą których usiłuje się przybliżyć istotę poezji, na szczególną uwagę zasługuje uznanie jej za formę spotęgowanej świadomości. W takim przybliżeniu jest szacunek dla wysiłku poetów, jaki wkładają oni w dążenie do odsłonięcia prawd o świecie - ich własnych prawd, nieraz formułowanych w skrajnie niesprzyjających warunkach osobistych i historycznych, ale jakże często w zdumiewający sposób mówiących coś także o nas samych, o czytelnikach ich wierszy. Jest też, równocześnie, zdumienie dla ich umiejętności zawarcia nawet tego, co najistotniejsze i najtrudniejsze w formie trafnej a lapidarnej, która pozwala pamięci zachować nie tylko myśl, ale i słowo poety. Najbardziej wartościowe i najpiękniejsze wiersze powstają wtedy, gdy świadomości spraw świata i człowieka towarzyszy adekwatna świadomość możliwości języka - inaczej prawda poety pozostałaby tylko jego prawdą, albo uległa zniekształceniu w nieporadności mowy wobec istoty rzeczy. Ale nawet w przypadku wierszy najbardziej udanych wyczuwalne jest napięcie między słowem i rzeczą, tyle że wtedy służy ono zarówno pobudzeniu czytelnika do współdociekania sensu, jak i ożywieniu inwencji językowej.

Samoświadomość spełniana stale w coraz to nowych utworach widocznie jednak nie wystarcza poetom, skoro od najdawniejszych czasów pojawiają się w ich twórczości wątki, a nawet cale utwory szczególne - poświęcone poezji. Nie odbywa się to jednak na zasadzie prostej odkrywczości tematycznej; poezja jako przedmiot refleksji i wypowiedzi poetyckiej to coś nieporównanie więcej niż tylko jeden z tematów. To szczególny wyraz samoświadomości twórców. Utwory tego rodzaju, stanowiące w historii literatury nurt bogaty i zróżnicowany, to udzielane ustawicznie, choć zawsze w nowych okolicznościach, odpowiedzi poetów na nurtujące ich pytania o sens tego, co robią, o ich własne miejsce w świecie - wśród innych, o prawo do publicznego zabrania głosu. Bo przecież najbardziej nawet intymna liryka ma sens dopiero wtedy, gdy trafia do innych, gdy zaspokaja ich potrzebę kontaktu, a nawet zmienia uczuciową formę ich życia. Bogato reprezentowane są w takich wierszach kwestie warsztatowe, ale i one podejmowane są z troski o niezakłóconą komunikację z czytelnikami, o możliwość trafienia z myślą i słowem własnym do świadomości cudzej, a więc zawsze w perspektywie sensu pisania. Odpowiedzi bywają mniej i bardziej pewne, są także odpowiedzi zawieszone, bywają powroty do pytań - niekoniecznie jako świadectwa przegranej, często jako przeświadczenie, że inaczej być nie może, że zaprzestać stawiania pytań oznaczałoby zrezygnować z własnego rozwoju, z sięgania wyżej i dalej...

Od inwokacji poematów Homerowych i wzruszającego pierwszego świadectwa przyznania się poety w swoim dziele do jego autorstwa, z jakim mamy do czynienia w inwokacji Hezjodowej Teogonii („Muzy, Olimpu dziewice [...] niegdyś Hezjoda pięknego uczyły śpiewania"), ten przebogaty nurt utworów i fragmentów większych dzieł stanowi dokumentację aktów samoświadomości, na jakie zdobyli się i jakie utrwalili poeci różnych czasów, narodów i kultur. W nich w sposób szczególny poezja jest świadoma sama siebie, czy, mówiąc ostrożniej, poezja stale poszukuje swojej tożsamości.

Pomysł zebrania w jednym tomie interpretacji wierszy autotematycznych wyrósł z nieco smutnej konstatacji, że ten nurt poezji, jaki one reprezentują, jest doceniany bardziej teoretycznie niż praktycznie. To znaczy, że znamy, a nawet cenimy te wiersze, analizujemy je wśród innych utworów danego poety; niektóre, autorstwa co wybitniejszych poetów, dobrze pamiętamy i cytujemy przy różnych okazjach. Jako tworzące tak rozległy, złożony i bogaty obszar literatury zasługują one jednak także na osobne nimi zainteresowanie. Jego szczegółowe zbadanie będzie miało istotny wpływ na dopełnienie, a niekiedy może i zmianę sądów na temat świadomości literackiej poszczególnych konwencji, nurtów, epok. Tym bardziej, że kwestie czysto literackie łączą się tu z problemami ogólnokulturowymi. Poeci, udzielając odpowiedzi na dręczące ich pytania, sięgają po pojęcia, hasła, znaki i symbole streszczające epokę. W zindywidualizowanych sposobach ich użycia jest szczególnie dobitne świadectwo tego, jak każda epoka rozstrzyga dylematy rodzące się na styku tego, co wspólne i osobowe, jak godzi (lub nie!) jednostkę twórczą ze społeczeństwem, w którym ona żyje.

W niniejszej publikacji deklarowane zainteresowanie mogło być zrealizowane częściowo tylko, niejako rekonesansowe. Już sam wybór poetów i tekstów musiał być kompromisem uwzględniającym, z jednej strony, reprezentatywność nazwisk i utworów, a z drugiej indywidualne zainteresowania autorów. Wobec oczywistej konieczności wyboru znikomej tylko liczby przykładów spośród tych, którymi zająć by się można, warto, a nawet trzeba, dyskusja na temat doboru tekstów ostatecznie analizowanych i interpretowanych byłaby raczej jałowa. Jest zresztą wysoce prawdopodobne, że wiersze, o które by się najczęściej upominano, okazalyby się utworami najbardziej znanymi, więcej - obrosłymi już licznymi interpretacjami. W takim przypadku należałoby raczej pomyśleć o tomie analiz świadectw odbioru i - tam, gdzie okazałoby się to badawczo płodne - reinterpretacji. Ważniejsze od dyskusji na temat doboru przykładów jest, jak sądzę, sprawdzenie w skali choćby takiej, jak tu proponowana, stopnia samoistności problematyki poezji o poezji i jej znaczenia dla badań nad świadomością literacką. A perspektywicznie: inspirowanie dalszych badań w tym zakresie. Przybrać by one mogły różne formy i dotyczyć różnych zakresów zjawisk. Oczywiście, z wykorzystaniem wszystkiego, co w tym i pokrewnych zakresach już zrobiono. Nowość niniejszego przedsięwzięcia polega bowiem bardziej na skali zainteresowania problemem niż na wyłączności w jego podejmowaniu. Nawet dziś jednak jako cel pożądany i -w jakimś sensie - finalny, choćby ze względu na praktyczne wykorzystanie, wskazać można słownik symboli świadomości poetyckiej: rekonstrukcję i charakterystykę znaków, jakie ta świadomość przyjmowała w różnych epokach, estetykach i w indywidualnym zróżnicowaniu przez najwybitniejszych poetów, a więc instancji (antyczne Muzy i ich późniejsze przekształcenia), masek i ról (prorok Ujejskiego, grajek wiejski Syrokomli, sekretarz Miłosza), symboli i atrybutów.

Na zakończenie pomysłodawcy i redaktorom tomu wypada podziękować tym wszystkim, którzy uznali, że nie jest to sprawa prywatnych zainteresowań i zgodzili się wzbogacić książkę o własne prace. Niech ten wspólny wysiłek będzie jeszcze jednym, tym razem już praktycznym argumentem za ważnością problematyki świadomości literackiej - w jej przejawach poetyckich.

Andrzej Stoff, SŁOWO WSTĘPNE

Andrzej Stoff
Słowo wstępne / 7

Bartosz Awianowicz
Jana Kochanowskiego Elegiarum libri IIII, III 13 / 11

Maciej Wróblewski
Jana Kochanowskiego Pieśń XXII z Ksiąg wtórych / 23

Krzysztof Obremski
Krytyka poetycka? (W. Kochowski, Poetowie polscy świeższy i dawniejszy we dworze helikońskim odmalowani) / 33

Danuta Kowalewska
Adam Naruszewicz, Zabawa moja / 47

Maria Kalinowska
Ciche ziarna i błyszczące imiona (analiza i interpretacja wiersza Adama Mickiewicza Pytasz, za co Bóg trochą sławy mnie ozdobił…) / 57

Maria Kalinowska
„Nowy w duchu człowiek” i „echa śpiewane w niebie” (kilka uwag o wizji poezji w wierszu Juliusza Słowackiego Nastał, mój miły, wiek eschylesowy…) / 67

Dariusz Pniewski
Myśl i głos Wielkich słów Norwida / 75

Grażyna Halkiewicz-Sojak
Piękno-czasu Cypriana Norwida – jesienna elegia czy autotematyczna przestroga? / 89

Hanna Ratuszna
„Dźwięk dzwonu, co nie głuchnie w huraganów szumie” – O sonecie Kazimierza Przerwy-Tetmajera / 97

Hanna Ratuszna
Estetyka Leopolda Staffa – młodopolski spór o piękno / 111

Marzenna Maria Cyzman
Sitowie Juliana Tuwima. O ontologicznym uwikłaniu poezji świadomej siebie / 125

Aleksander Główczewski
Świat ma sens, bo sens ma sztuka. Kazimierza Wierzyńskiego Ars poetica / 137

Rafał Moczkodan
Poeta w drodze do krainy milczenia… Stanisława Balińskiego Prolog do nowej poezji / 161

Wacław Lewandowski
Bogdana Czaykowskiego Do Adama Czerniawskiego / 183

Andrzej Stoff
Ars poetica i ars vivendi. O Ars poetica Stanisława Grochowiaka / 191

Władysław Sawrycki
Potęga rezygnacji. O Mojej poezji Tadeusza Różewicza / 207

Andrzej Stoff
Samookreślenie przez negację Co myśli Pan Cogito o piekle Zbigniewa Herberta / 225

Maciej Wróblewski
Stanisława Barańczaka Fotografia pisarza / 241

Dariusz Brzostek
Gdzie jest Muza? Namuzowywanie Mirona Białoszewskiego / 253

Anna Skubaczewska-Pniewska
Poezja przeciw teorii. Strukturalizm Czesława Miłosza / 265

Anna Skubaczewska-Pniewska
Poezja przeciw poezji. Biała plama Ryszarda Krynickiego / 281

Indeks osobowy / 293

No reviews

At the moment there is no reviews for this book. You can write your own!!!

Write review

Write your own review

Captcha

Newsletter

If you are interested in receiving news from Wydawnictwo Naukowe UMK, please subscribe to our newsletter.

Dodano do koszyka:

Lorem ipsum